Soruşturma evresinde henüz bir mahkeme dosyası yoktur; ancak alınacak kararların hangi hâkimlik ve hangi mahkeme tarafından değerlendirileceği bu aşamada belirlenir. Görev ve yetkinin baştan yanlış kurgulanması, sonradan verilen kararların tartışmaya açılmasına yol açar.
Soruşturmayı Yürüten Merci
Soruşturma, kural olarak suçun işlendiği yer Cumhuriyet başsavcılığı tarafından yürütülür. Suçun birden çok yerde etki doğurduğu hâllerde, neticenin gerçekleştiği yer de yetkili sayılabilir. Mağdurun bulunduğu yerde yapılan şikâyet, yetkisizlik kararıyla dosyanın ilgili başsavcılığa gönderilmesini gerektirebilir; bu, hak kaybı değil olağan bir işleyiştir, fakat süreyi uzatır.
Sulh Ceza Hâkimliğinin Rolü
CMK sistemi içinde soruşturma evresinde hâkim kararı gereken tüm işlemler sulh ceza hâkimliğinden istenir: arama, elkoyma, tutuklama, adli kontrol ve iletişimin denetlenmesi gibi koruma tedbirleri bu kapsamdadır. Bu kararlara karşı itiraz mercii kanunda ayrıca gösterilmiştir. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz da yine sulh ceza hâkimliğine yapılır ve on beş günlük süreye tabidir; bu sürenin tebliğ tarihinden itibaren hesaplanması gerekir.
Görevli Mahkeme Nasıl Belirlenir
Görev, iddianamedeki nitelendirmeye göre değil, kanunun öngördüğü ceza miktarına göre saptanır. Kanunda ayrıca sayılan suçlar ile üst sınırı on yılı aşan hapis cezasını gerektiren suçlar ağır ceza mahkemesinin görev alanına girer; bunun dışındakiler asliye ceza mahkemesinde görülür. Görev kuralı kamu düzenindendir ve yargılamanın her aşamasında resen dikkate alınır. Nitelendirmenin değişmesi, örneğin basit hâlden nitelikli hâle geçilmesi, görevli mahkemeyi de değiştirir.
Usule Aykırı İşlemin Sonuçları
- Hâkim kararı gerekirken kararsız yapılan aramanın delil değerini yitirmesi
- Şüphelinin müdafi hakkı hatırlatılmadan alınan ifadesinin hükme esas alınamaması
- Yetkisiz mercice verilen tedbir kararına süresinde itiraz edilmemesi
- Görevsizlik ihtimalinin gözden kaçırılıp esasa ilişkin savunmanın yanlış mahkemede tüketilmesi
Savunma Takviminin Kurulması
5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz sonuçları, soruşturma aşamasında yapılacak tercihlerle doğrudan bağlantılıdır; bu nedenle uzlaştırma, önödeme ve etkin pişmanlık ihtimalleri dosyanın başında değerlendirilmelidir. TCK'daki nitelikli hâller ile içtima kuralları da savunma stratejisinin hangi mahkemede kurulacağını etkiler.
Yukarıdaki açıklamalar genel usul bilgisidir; her dosyanın sevk maddesi ve delil durumu farklıdır. Soruşturma aşaması kısa sürelerle işlediğinden, ilk ifadeden önce hukuki destek alınması önem taşır.