Ceza yargılamasında itiraz, yalnızca hükme karşı başvurulan bir yol değildir. Kovuşturma boyunca verilen ara kararların bir kısmı, hüküm beklenmeden ayrıca itiraza tabidir ve bu itirazların süresi kısadır. Ceza Muhakemesi Kanunu bu ayrımı kurar; uygulamada ise hangi kararın hangi mercie ve hangi sürede götürüleceği karıştırıldığı için savunma hakkının bir kısmı kullanılamadan tükenir.
İtiraza Tabi Kararları Ayırmak
Tutuklama, adli kontrol, tutukluluğun devamı ve tahliye taleplerinin reddi gibi koruma tedbirlerine ilişkin kararlar itiraz yoluna açıktır. Genel kural olarak itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren yedi gün içinde yapılır. Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar bakımından ise sulh ceza hakimliğine başvuru için farklı bir süre öngörülmüştür. Dosyaya her ara karar girdiğinde, kararın itiraza tabi olup olmadığının o gün not edilmesi en pratik yöntemdir.
Duruşma Sürecinde Kayda Geçirilecekler
- Reddedilen delil taleplerinin gerekçesiyle birlikte tutanağa yazdırılması
- Tanığın dinlenmemesi veya sorulmak istenen sorunun engellenmesi hallerine itiraz şerhi
- Bilirkişi raporuna karşı beyan için verilen sürenin takibi
- Dosyaya sonradan giren belgelerin taraflara tebliğ edilip edilmediği
- Esas hakkındaki mütalaaya karşı savunma için yeterli süre talebi
Delilin Hukuka Uygunluğu
Ceza yargılamasında hukuka aykırı yolla elde edilen delil hükme esas alınamaz. Bu ilke, arama ve elkoyma işlemlerinin hakim kararına dayanıp dayanmadığı, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde sonradan onay alınıp alınmadığı, iletişimin denetlenmesinde usulün gözetilip gözetilmediği gibi somut sorularla test edilir. Savunmanın bu başlıkları yargılamanın erken aşamasında, tutanaklara dayanarak dile getirmesi gerekir; hüküm aşamasına bırakılan usul itirazları çoğu zaman etkisini yitirir.
Tebligat ve Yokluğunda Yargılama
Duruşma gününün usulüne uygun tebliğ edilmemesi, sanığın yokluğunda alınan kararların tartışmalı hale gelmesine yol açar. Adres değişikliklerinin dosyaya bildirilmemesi ise sanık aleyhine sonuç doğurur. Bu nedenle savunma tarafı, kendi tebligat adresinin güncelliğini korumakla birlikte, dosyadaki tebligat parçalarının usulüne uygunluğunu da düzenli olarak kontrol etmelidir.
Hükümden Sonraki Yol
İtiraz ile istinaf birbirinin yerine geçmez. Ara kararlar itiraza, hükümler kural olarak istinaf incelemesine tabidir. Yanlış kanun yolu adı kullanılması tek başına hak kaybı doğurmasa da, sürenin geçirilmesi telafi edilemez. Gerekçeli kararın tebliğ tarihinin ayrı bir yere yazılması bu riski büyük ölçüde giderir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Suç tipi, koruma tedbirinin niteliği ve dosyanın aşaması izlenecek yolu değiştirdiğinden, her ara kararın müdafi ile birlikte değerlendirilmesi gerekir.