Ceza yargılamasında sonucu belirleyen aşama çoğu zaman ilk derece duruşması değil, karar sonrasındaki kanun yolu trafiğidir. CMK'nın kanun yolu düzeninde istinaf ve temyiz birbirinden farklı işlevlere sahiptir; başvurunun içeriği kadar hangi merciye, hangi biçimde ve hangi anda yapıldığı da doğrudan sonuç doğurur. Aşağıdaki liste, esasa hiç girilmeden usulden kapanan dosyalarda görülen tipik kayıpları önlemeye odaklanır.
Karar Açıklandığı Gün Netleştirilecekler
- Kararın yüze karşı mı açıklandığı yoksa tebliğ mi edileceği tutanaktan tespit edilir; süre başlangıcı buna göre değişir.
- Sanık, müdafi ve katılan bakımından bildirim durumu ayrı ayrı kaydedilir.
- Kısa karar metni saklanır; gerekçeli kararla arasında çelişki çıkması ihtimali bir başvuru sebebidir.
- Hükümle birlikte verilen tutuklama, adli kontrol veya müsadereye ilişkin kararların ayrı bir itiraz yolu bulunup bulunmadığı ayrıştırılır.
Usule Aykırı İşlem Hangi Noktada Doğuyor
Hak kaybının kaynağı çoğunlukla esas tartışması değildir. Süre tutum dilekçesiyle korunan başvurunun gerekçeli karar tebliğinden sonra tamamlanmaması, dilekçenin yetkisiz kişi tarafından imzalanması, elektronik ortamda gönderilen evrakın yanlış dosyaya işlenmesi ve müdafilik yetkisinin dosyaya zamanında sunulmaması sık rastlanan örneklerdir. 5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz işlemleri ile hükmün kendisi karıştırıldığında ise başvuru baştan yanlış mercie yönelmiş olur.
İstinaf Dilekçesinde Sebeplerin Kurgusu
İstinaf incelemesi hem maddi olayı hem hukuki değerlendirmeyi kapsadığından, sebepler dilekçede kategorik olarak ayrılmalıdır: eksik araştırma iddiaları, hukuka aykırı yolla elde edilmiş delil itirazı, fiilin nitelendirilmesindeki hata, TCK'nın genel hükümlerinin uygulanmasına ilişkin itirazlar ve ceza tayinine yönelik eleştiriler. Her sebebin karşısına dosyadaki belge ya da tutanak referansı yazılması, incelemenin dağılmasını engeller.
Temyize Geçerken Kapsam Denetimi
Temyiz denetimi hukuka uygunlukla sınırlı olduğundan, istinaf aşamasında hiç ileri sürülmemiş bir olgunun bu aşamada ilk kez esaslı biçimde tartıştırılması güçtür. Bu nedenle istinaf dilekçesi baştan temyiz stratejisi düşünülerek yazılmalıdır. Ayrıca her hüküm temyiz denetimine açık değildir; kanun yolu kapalı bir karar için temyiz yoluna gidilmesi hem zaman hem masraf kaybı doğurur.
Dosyayı Kapatmadan Önceki Son Tarama
- Başvuru dilekçesinin havale ve kayıt bilgisi dosyaya alınır.
- Sebepler listesi, gerekçeli karardaki tespitlerle satır satır karşılaştırılır.
- Ek beyan ve delil sunma imkanının kullanılıp kullanılmayacağına karar verilir.
- Duruşmalı inceleme talebinin dosyanın niteliğine uygun olup olmadığı değerlendirilir.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; suç tipi, taraf sayısı ve tebligat geçmişi kanun yolu takvimini değiştirebilir. Kararın elinize ulaştığı gün dosyayı bir ceza avukatıyla birlikte gözden geçirmek, sonradan telafisi olmayan usul kayıplarının önüne geçer.