İddianamenin kabulüyle birlikte dosya soruşturmadan kovuşturmaya geçer ve savunmanın hareket alanı değişir. CMK, TCK ve 5275 sayılı infaz mevzuatı ekseninde yürüyen bu aşamada sıkça karşılaşılan sorun, esasa ilişkin tartışma başlamadan önce görev ve usul meselelerinin ihmal edilmesidir. Aşağıdaki başlıklar, kovuşturma başlarken yapılması gereken denetimi özetler.
Görev Meselesi Neden Baştan Ele Alınmalı
Hangi mahkemenin yargılama yapacağı, iddianamede gösterilen suç niteliğine göre belirlenir. Ancak iddianamedeki nitelendirme her zaman dosyadaki delillerle örtüşmez. Yanlış nitelendirme üzerine kurulan bir yargılama, aylar sonra verilen görevsizlik kararıyla baştan başlayabilir. Bu nedenle savunmanın ilk incelemesi, sevk maddeleri ile anlatılan olayın birbirini karşılayıp karşılamadığına yönelik olmalıdır.
İddianamenin Kabulüyle Değişen Denge
Kovuşturma aşamasında sanık ve müdafi dosyaya doğrudan erişebilir; kısıtlama kararının etkisi bu aşamada sona erer. Tensip zaptında hangi tanıkların çağrıldığı, hangi kurumlardan bilgi istendiği ve hangi taleplerin reddedildiği tek tek okunmalıdır. Reddedilen bir delil talebinin tutanağa geçirilmesi, sonraki aşamalarda ileri sürülecek itirazın dayanağını oluşturur.
Duruşma Öncesi Hazırlık
Savunma, iddianamedeki anlatımı olay tarihine göre bir zaman çizelgesine dönüştürerek başlar. Her iddia karşısına o iddiayı destekleyen ve zayıflatan delil ayrı ayrı yazılır. Dosyada teknik inceleme, iletişim tespiti veya kamera kaydı varsa, bunların elde ediliş biçiminin hukuka uygunluğu ayrı bir başlık altında değerlendirilmelidir; usulüne aykırı elde edilen delil hükme esas alınamaz.
Kovuşturma Kontrol Listesi
- İddianamedeki sevk maddeleri ile anlatılan eylem örtüşüyor mu?
- Tebligatlar usulüne uygun yapıldı mı, duruşma günü doğru bildirildi mi?
- Dosyadaki tüm delillerin elde ediliş biçimi incelendi mi?
- Tanık listesi ve her tanığın hangi olguya ilişkin olduğu hazırlandı mı?
- Bilirkişi raporuna itiraz gerekiyorsa süresi takvime işlendi mi?
- Uzlaştırma kapsamına giren bir suç varsa bu yol değerlendirildi mi?
Görevsizlik Kararı Verilirse
Görevsizlik kararı çıktığında dosya yetkili mahkemeye gönderilir; bu süreçte önceki aşamada alınan beyanların ve yapılan işlemlerin akıbeti ayrıca izlenmelidir. Tutukluluk devam ediyorsa, dosyanın el değiştirdiği dönem incelemelerin aksamasına yol açabilir; bu nedenle tahliye taleplerinin ve itirazların takvimi ayrı tutulmalıdır. Hükmün kurulmasının ardından infaza ilişkin hesaplamalar da 5275 kapsamında ayrıca değerlendirilir.
Buradaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir; her dosyanın delil durumu ve suç niteliği farklıdır. Ceza yargılamasında usule ilişkin süreler kısa ve sonuçları ağır olduğundan, sürecin bir müdafi ile birlikte yürütülmesi önemlidir.