Soruşturma aşamasında uygulanan koruma tedbirlerine karşı yapılan itirazlarda en sık karşılaşılan sorun, dilekçenin içeriği değil; yanlış mercie yöneltilmesi ve süre kaçırılmasıdır. CMK kapsamındaki tedbirler, TCK bakımından isnat edilen fiilin niteliği ve infaz aşamasına geçilmişse 5275 ile şekillenen düzen birlikte okunmadığında, usule aykırı işlem itirazın esasının hiç incelenmemesine yol açabilir.
Tedbir türü mercii belirler
Yakalama, arama, elkoyma, tutuklama ve adli kontrol farklı nitelikte tedbirlerdir; hangisine itiraz edildiği belirlenmeden başvurulacak mercii de doğru seçilemez. Dosyada birden fazla tedbir varsa her biri için ayrı itiraz kurgulanmalı, tek dilekçede birleştirilecekse hangi talebin hangi tedbire ilişkin olduğu başlıklar halinde ayrılmalıdır. Ayrıca soruşturma ile kovuşturma aşamasının farklı mercileri gündeme getirdiği unutulmamalıdır.
İtiraz dilekçesinde eksik kalan noktalar
- Kararın hangi tarihte öğrenildiğinin dilekçede açıkça gösterilmemesi
- Tedbirin dayandığı somut olgunun tartışılmayıp yalnızca genel beyanda bulunulması
- Dosyada kısıtlılık kararı varsa buna ilişkin durumun belirtilmemesi
- Alternatif talebin yazılmaması, örneğin tedbirin kaldırılması yanında daha hafif bir tedbir talebinin ileri sürülmemesi
- Elkoymaya konu eşyanın niteliği ve üçüncü kişi hakkının açıklanmaması
Süreye bağlı kalemlerin izlenmesi
İtiraz süresi, kararın öğrenilmesine bağlı olarak işlemeye başlar. Duruşmada hazır bulunulan hallerde öğrenme anı ile tebliğ anı farklılaşabilir. Bu nedenle her karar için üç bilgi kaydedilmelidir: kararın tarihi, öğrenme biçimi ve öğrenme tarihi. Aynı çizelgede bir sonraki inceleme tarihi de yer aldığında, tedbir kendiliğinden gözden geçirilmeden önce hazırlıklı olunur.
Koşullar değiştiğinde yeniden değerlendirme
Bir itirazın reddedilmiş olması, aynı tedbirin sonsuza dek tartışılamayacağı anlamına gelmez. Sağlık durumu, iş ve ikamet bağlarındaki değişiklik ya da dosyaya yeni giren belgeler, yeni bir talebin dayanağı olabilir. Burada belirleyici olan, önceki dilekçenin tekrarı yerine değişen olgunun belgeyle gösterilmesidir.
Dosya hazırlığında pratik sıra
- Hangi tedbire itiraz edileceği ve dayanağı belirlenir
- Kararın öğrenilme tarihi belgeyle sabitlenir
- Karardaki gerekçe cümle cümle çıkarılır ve karşısına dosya delili yazılır
- Asıl ve alternatif talep ayrı ayrı formüle edilir
- Başvuru mercii, aşamaya göre kontrol edilerek dilekçeye yazılır
Yukarıdaki çerçeve genel bir yöntemdir; isnadın niteliği ve dosyanın aşaması izlenecek yolu değiştirir. Kişi özgürlüğünü etkileyen tedbirlerde zaman kritik olduğundan, karar öğrenilir öğrenilmez hukuki destek alınması önem taşır.