Ceza soruşturmasında hangi mahkemenin görevli olduğu, dosyanın en başında sanılandan çok daha fazla şeyi belirler. Koruma tedbirlerine kimin karar vereceği, itirazın hangi mercie yapılacağı ve hangi usul kurallarının uygulanacağı doğrudan buna bağlıdır. CMK, TCK ve 5275 sayılı infaz düzenlemesi ekseninde hazırlanan bu liste, görev ve usul hatalarının doğurduğu riskleri azaltmaya odaklanır.
Görevi Belirleyen Şey: Fiilin Hukuki Nitelendirmesi
Görev, iddianamedeki nitelendirmeye göre şekillenir; ancak nitelendirme soruşturma boyunca değişebilir. Aynı fiil, unsurları farklı değerlendirildiğinde başka bir mahkemenin görev alanına geçebilir. Bu nedenle savunma tarafında yapılması gereken ilk çalışma, isnadın hangi maddeye dayandığını ve bu nitelendirmenin dosyadaki delillerle örtüşüp örtüşmediğini yazılı olarak ortaya koymaktır. Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan yargılamanın her aşamasında gündeme gelebilir.
Soruşturma Aşamasındaki Karar Mercileri
- Tutuklama, adli kontrol ve arama gibi tedbirlerde karar ve itiraz mercii
- El koyma ve taşınmaz, hak ve alacaklara ilişkin tedbirlerde izlenecek usul
- İletişimin denetlenmesi gibi tedbirlerde karar şartlarının ve sürelerin denetimi
- Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itirazın yöneltileceği merci
Usule Aykırı İşlem ve Delilin Akıbeti
Ceza muhakemesinde usul, esasın güvencesidir. Arama kararının kapsamı dışına çıkılması, el koyma işleminde tutanak düzeninin bozulması, müdafi hazır bulunmadan alınan ifadenin hükme esas alınmaya çalışılması, tanığın usulüne uygun dinlenmemesi ve teknik incelemede zincirin kırılması gibi durumlar delilin değerlendirilmesini doğrudan etkiler. Savunma tarafında bu itirazların zamanında ve tutanağa geçirilerek yapılması, sonraki aşamalarda dayanak oluşturur.
Tebligat ve Süre Yönetimi
Soruşturma ve kovuşturmada süreler kısadır ve çoğu tebliğ tarihine bağlıdır. Adres değişikliğinin bildirilmemesi, tebligatın usulsüz yapılması veya öğrenme tarihinin belgelenememesi, itiraz hakkının fiilen kullanılamamasına yol açar. Usulsüz tebligat iddiası ileri sürülecekse, öğrenme tarihinin nasıl ispat edileceği baştan planlanmalıdır.
Dosyada Yapılacak İlk Beş İş
- İsnadın hukuki nitelendirmesini ve buna bağlı görevli mahkemeyi belirleyin.
- Dosyadaki koruma tedbirlerinin karar tarihlerini ve itiraz sürelerini listeleyin.
- Kısıtlama kararı varsa kapsamını ve kaldırılması talebini değerlendirin.
- Usule aykırı olduğunu düşündüğünüz işlemleri tutanak ve tarih bilgisiyle kaydedin.
- İnfaz aşamasına ilişkin sonuçları, 5275 kapsamında baştan öngörerek strateji kurun.
Her ceza dosyası kendi delil yapısı ve nitelendirme tartışması içinde değerlendirilir; burada anlatılanlar genel usul çerçevesidir. Şüpheli veya mağdur sıfatınız ne olursa olsun, ilk ifade alınmadan önce savunma hakkınızı bir hukukçuyla birlikte kullanmanız önemlidir.