Bir ceza dosyasında kovuşturma aşamasında yapılabileceklerin sınırını, çoğu zaman soruşturma aşamasında atılan ya da atılmayan adımlar belirler. CMK'nın soruşturma düzeni içinde delilin nasıl elde edildiği, hangi talebin ne zaman yapıldığı ve beyanın hangi koşullarda alındığı, ileride TCK kapsamında yapılacak nitelendirmeyi doğrudan etkiler. Bu rehber, soruşturmada usule aykırı bir işlemin ispat zeminini nasıl çökerttiğine ve bunun nasıl önleneceğine odaklanır.
İfade ve Sorgu Öncesi Hazırlık
Şüpheli sıfatıyla çağrılan kişinin ilk beyanı, dosyanın geri kalanının okunma biçimini belirler. Bu nedenle ifade öncesinde davetin hangi sıfatla yapıldığı, isnadın konusu ve dosyada kısıtlama kararı bulunup bulunmadığı öğrenilmelidir. Müdafi hazır bulunmadan alınan beyanın sonraki aşamalardaki değeri tartışmalıdır; susma hakkının kullanılması ile eksik bilgiyle beyan verilmesi arasındaki tercih, dosya içeriği görülmeden yapılmamalıdır.
Delilin Hukuka Uygun Elde Edilmesi
- Arama, el koyma ve inceleme işlemlerinin karara dayanıp dayanmadığı
- Dijital materyalde imaj alma ve yedekleme işleminin tutanakla belgelenmesi
- Ses veya görüntü kaydının kim tarafından, hangi koşulda üretildiği
- Tanık beyanlarının birbirini tekrarlayan değil, birbirini tamamlayan biçimde toplanması
- Bilirkişi ya da uzman incelemesi gerekiyorsa talebin gecikmeden yapılması
Soruşturmada Talep Edilebilecek İşlemler
Soruşturma yalnızca beklenen değil, yönlendirilebilen bir aşamadır. Lehe delillerin toplanması talebi, belirli kamera kayıtlarının süresi dolmadan istenmesi, iletişim ve işlem kayıtlarının celbi, olay yerine ilişkin keşif talebi ve mağdur ya da müşteki tarafında zarar tespiti gibi işlemler yazılı dilekçeyle istenmelidir. Talebin sözlü iletilmesi, sonradan hem ispatı hem itiraz gerekçesi olarak kullanılmasını imkansız kılar.
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı Verilirse
- Karar tebliğ tarihi ve kararda dayanılan delil listesi kaydedilir.
- Toplanmayan delil varsa itirazın merkezine bu eksiklik konulur.
- İtiraz dilekçesi, yeni bir anlatım değil, kararın dayandığı her tespite karşılık verecek biçimde kurulur.
- Aynı olayın hukuk davası boyutu varsa, ceza dosyasındaki tespitlerin nasıl kullanılacağı önceden planlanır.
Sıkça Yapılan İspat Hatası
Uygulamada en çok görülen hata, tarafın kendi anlatımını güçlendireceğini düşündüğü belgeleri düzensiz biçimde dosyaya yığmasıdır. Yüzlerce sayfalık ek, hangi iddiayı hangi sayfanın karşıladığı gösterilmediğinde ispat gücü üretmez. Her belgenin karşısına hangi olguyu ispat ettiği tek cümleyle yazıldığında, dosya hem savcılık hem sonraki aşamalar için okunabilir hale gelir.
Yukarıdakiler genel usul bilgisidir ve somut isnadın niteliğine göre değişir. Soruşturmanın erken aşamasında hukuki destek almak, ilerleyen aşamada onarılması güç olan beyan ve delil hatalarını baştan engeller.