Ceza yargılamasında kanun yolları farklı işlevlere sahiptir ve birbirinin yerine kullanılamaz. CMK'nın kanun yollarına ilişkin sistematiği, TCK'nın maddi hukuk hükümleri ve infaz aşamasında 5275 sayılı Kanun birbirini izleyen ayrı halkalardır. Yanlış kanun yoluna başvurmak ya da başvuruyu yanlış mercie vermek, esasa hiç girilmeden sonuç doğurabilir. Bu rehber, kanun yolu aşamasında usule aykırı işlem riskini azaltmayı amaçlıyor.
Üç Yol, Üç Farklı İşlev
İtiraz, kural olarak hâkim veya mahkemenin ara nitelikteki kararlarına karşı işletilir; tutuklama, adli kontrol ve benzeri kararlar bu kapsamdadır. İstinaf, hükmü hem maddi olay hem hukuka uygunluk yönünden yeniden inceleyen aşamadır. Temyiz ise esas olarak hukuka aykırılık denetimi yapar ve her hüküm bakımından açık değildir. Bu ayrım gözden kaçırıldığında, örneğin istinaf yolu açıkken temyiz dilekçesi yazmak veya kesin nitelikteki bir karara karşı kanun yoluna gitmek gibi sonuç doğurmayan adımlar atılır.
Sürenin Başladığı An
Kanun yolu süresi, kararın öğrenildiği ana değil, kanunun öngördüğü başlangıç anına bağlıdır. Yüze karşı açıklanan kararlarda süre çoğu zaman tefhimle, yokluğunda verilen kararlarda ise tebliğle işlemeye başlar. Gerekçeli kararın geç yazılması, sürenin kendiliğinden uzadığı anlamına gelmez. Bu nedenle başvuru iradesi, gerekçe elde edilmeden de süresi içinde ortaya konulmalı; ayrıntılı dilekçe daha sonra tamamlanacak biçimde planlanmalıdır.
Dilekçenin Yapısı
- Hangi hükmün, hangi yönüyle hedef alındığının açıkça gösterilmesi
- Maddi olaya ilişkin itirazlar ile hukuka aykırılık iddialarının ayrı başlıklarda toplanması
- Toplanmayan delillerin ve reddedilen taleplerin duruşma tutanağı sayfalarına atıfla belirtilmesi
- Nitelendirme, teşebbüs, iştirak ve indirim hükümlerine ilişkin itirazların ayrıştırılması
- Talebin sonuç kısmında somut ve tek anlamlı biçimde yazılması
Dilekçe Verilmeden Önce
- Başvurunun hangi mercie verileceği kontrol edildi mi
- Sanık, katılan veya müdafi sıfatına göre başvuru hakkı doğrulandı mı
- Süre, tefhim ve tebliğ tarihleri karşılaştırılarak hesaplandı mı
- İnfazla ilgili bir talep varsa ayrı bir yol izlenmesi gerektiği not edildi mi
- Dosyadaki tüm ara kararlara yönelik itirazların hükümle birlikte ileri sürülmesi planlandı mı
Kısa Not
Kanun yolu aşamasında kaybedilen hakların büyük bölümü, hukuki argümanın zayıflığından değil, takvimin ve merciin şaşırılmasından kaynaklanır. Her hükmün kanun yolu durumu farklı olduğundan, kararın son sayfasındaki kanun yolu açıklaması ile birlikte dosyanızı bir ceza hukukçusuna incelettirmeniz yerinde olur.