İddianamenin kabulüyle başlayan kovuşturmada, davanın hangi mahkemede görüleceği yalnızca teknik bir ayrıntı değildir. CMK, TCK ve 5275 sayılı CGTİHK ekseninde görev kuralları kamu düzenine ilişkindir; yanlış mahkemede geçen aylar, sanık ve müşteki için doğrudan zaman ve hak kaybı demektir.
Görev ile Yetki Aynı Kavram Değil
Görev, işin hangi tür ve derecedeki mahkemeye ait olduğunu; yetki ise hangi yer mahkemesinin bakacağını anlatır. Görev, yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetilir ve taraf iradesiyle değiştirilemez. Yetki itirazı ise usul kuralları çerçevesinde ve duruşmada belirli bir aşamaya kadar ileri sürülebilir; geç kalınması hâlinde itiraz dinlenmez.
Görevi Belirleyen Ölçüt: Sevk Maddesi
Görevli mahkeme, iddianamedeki sevk maddesine ve öngörülen ceza sınırına göre belirlenir. Bu yüzden savunmanın ilk incelemesi nitelendirmeye yönelmelidir: fiilin nitelikli hâlden basit hâle ya da tersine kayması, dosyanın ağır ceza mahkemesi ile asliye ceza mahkemesi arasındaki sınırını değiştirebilir. Nitelendirme itirazı, esasa ilişkin savunmadan önce gündeme getirilmelidir.
Yer Yönünden Yetkide Çıkış Noktaları
- Kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesi yetkilidir.
- Teşebbüs hâlinde son hareketin yapıldığı, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği yer önem kazanır.
- Bilişim yoluyla işlenen fiillerde eylemin gerçekleştiği yer ile sonucun doğduğu yer ayrışabilir; bu ayrım dilekçede açıkça tartışılmalıdır.
- Bağlantılı davalarda birleştirme talebi, görev ve yetki tablosunu bütünüyle değiştirebilir.
Usule Aykırı İşlemin Yansımaları
Görevsiz mahkemede alınan bazı işlemler yeniden yapılmak zorunda kalır; tanık beyanları tekrar alınır, süreç uzar. Öte yandan görevsizlik kararı verilmeden önce toplanan bazı deliller korunur. Bu ayrımın bilinmesi, savunmanın hangi talebi hangi aşamada ileri süreceğini belirler. İnfaz aşamasına ilişkin talepler ise ayrı bir mecrada, infaz hakimliği düzleminde değerlendirilir; bunların kovuşturma dosyasına karıştırılması gereksiz ret kararlarına yol açar.
Duruşma Öncesi Hazırlık Sırası
- İddianamedeki sevk maddeleri ile anlatılan fiil karşılaştırmalı olarak okunur.
- Görev ve yetkiye ilişkin itirazlar tek dilekçede, gerekçeleriyle hazırlanır.
- Delil ikamesi talepleri ilk oturumdan önce yazılı olarak sunulur.
- Tutukluluk ve adli kontrol talepleri ayrı bir takvimde izlenir.
Bu içerik yol gösterici niteliktedir. Her dosyanın isnadı ve delil durumu farklıdır; savunmanın kurgusu için dosya kapsamının bir hukukçu tarafından bütün hâlinde incelenmesi gerekir.