Soruşturma evresinde alınan kararların hangi mercie taşınacağı, çoğu zaman kararın içeriğinden daha çok tartışma yaratır. Yanlış mercie yapılan başvuru esasa girilmeden reddedilir ve bu sırada kısa süreler işlemeye devam eder. Bu nedenle dosyanın hangi mahkemenin görev alanına gireceği daha en baştan belirlenmelidir.
Görevi Belirleyen Ölçüt
Görev, işlenen fiile ilişkin kanunda öngörülen cezanın üst sınırına ve kanunda yapılan özel belirlemeye göre saptanır. Kanunda ağır ceza mahkemesinin görevine girdiği açıkça sayılan suçlar bulunur; bunun dışındaki suçlar bakımından asliye ceza mahkemesi genel görevli kabul edilir. Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca görev, yargılamanın her aşamasında resen dikkate alınır; bu nedenle görevsizlik kararı iddianamenin kabulünden sonra da verilebilir ve dosya yeniden başka bir mahkemede ele alınır.
Soruşturmadaki Kararlar ve Muhatapları
- Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar: Tebliğden itibaren işleyen süre içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilir.
- Tutuklama ve adli kontrol kararları: Sulh ceza hâkimliğince verilir; itiraz bir sonraki numaralı hâkimliğe yöneltilir.
- Arama, el koyma ve iletişimin denetlenmesi: Hâkim kararı ya da kanunda öngörülen hâllerde savcı emri ile uygulanır; sonraki onay aşaması ayrıca izlenmelidir.
- İddianamenin iadesi: Mahkemece verilir ve savcılığın eksikleri tamamlaması beklenir.
Dosyaya Erişim ve Kısıtlama
Müdafi ve vekilin dosyayı inceleme yetkisi kuraldır; ancak soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek hâllerde hâkim kararıyla kısıtlama getirilebilir. Kısıtlama kararı bulunan dosyalarda savunma stratejisi, ifade tutanakları ve bilinen belgeler üzerinden kurulur. Kısıtlamanın kaldırılması talebi ayrı bir başvuru konusudur ve gerekçeli olarak ileri sürülmelidir.
Uzlaştırma Bürosu Devreye Girdiğinde
Kanunda sayılan suçlarda dosya, iddianame düzenlenmeden önce uzlaştırma bürosuna gönderilir. Teklifin kabul edilip edilmemesi tamamen tarafın iradesine bağlıdır ve kabul edilmemesi aleyhe bir sonuç doğurmaz. Uzlaşmanın sağlanması hâlinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir; sağlanamaması hâlinde ise dosya olağan akışına döner. Bu tercihte, iddianın kanıt durumu ile yargılamanın öngörülen süresi birlikte değerlendirilmelidir; edimin yerine getirilme takvimi de tutanağa açıkça yazılmalıdır.
Takip Edilmesi Gereken Tarihler
- Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresinin başlangıcı
- Kararların tebliğ tarihleri ve itiraz sürelerinin son günü
- Uzlaştırma raporunun düzenlendiği tarih
- Görevsizlik kararı sonrası dosyanın gönderildiği mahkemenin bilgisi
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Suçun vasfı ve dosyadaki delil durumu görev ile itiraz yollarını doğrudan etkilediğinden, somut olayda müdafi desteği alınması yerinde olur.