Soruşturma evresi, kovuşturmadan farklı olarak birden fazla merciin aynı anda devrede olduğu bir aşamadır. Savcılık soruşturmayı yürütür, koruma tedbirlerine ilişkin kararları hâkimlik verir, itirazlar başka bir mercie gider. CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun ekseninde yürüyen bu süreçte en pahalı hata, doğru talebin yanlış mercie sunulması ve bu arada itiraz süresinin dolmasıdır.
Hangi Karar Kime Karşı Tartışılır?
Soruşturmada karşılaşılan işlemleri, itiraz mercii bakımından ayırmak gerekir. Savcılığın kovuşturmaya yer olmadığına dair kararı ile koruma tedbiri kararları aynı yolla tartışılmaz. Aynı şekilde, yakalama ve tutuklamaya ilişkin kararlar ile el koyma ve arama işlemlerinin denetimi farklı usullere tabidir. Dosyaya girerken yapılacak ilk iş, elinizdeki belgenin bir savcılık kararı mı yoksa hâkimlik kararı mı olduğunu ayırt etmektir.
Görev Sorunu Ne Zaman Gündeme Gelir?
Görev, isnat edilen fiilin hukuki nitelendirmesine bağlıdır. Soruşturma sırasında nitelendirme değişebilir; başlangıçta basit bir fiil gibi görünen olay, toplanan delillerle ağır ceza mahkemesinin görev alanına girebilir. Bu nedenle savunma tarafında da nitelendirme takibi yapılmalı, görevsizlik ihtimali doğduğunda dosyanın hangi mahkemeye gideceği önceden hesaplanmalıdır. Nitelendirme, yalnız görevi değil, tutukluluk ve koruma tedbiri tartışmalarının çerçevesini de belirler.
Tebligatın Gecikmesi ve Süre Hesabı
Soruşturma dosyalarında kararın verilme tarihi ile ilgiliye ulaşma tarihi çoğu kez farklıdır. Adres değişikliği bildirilmemişse, tebligat eski adrese yapılabilir ve kişi karardan çok sonra haberdar olur. Şu üç önlem gecikme riskini azaltır:
- Şikâyet veya ifade aşamasında bildirilen adres ile fiilen oturulan adresin aynı olmasını sağlamak.
- Vekil varsa, tebligatın vekile yapılmasını dosyaya açıkça kaydettirmek.
- Dosyada karar çıkıp çıkmadığını beklemeden düzenli aralıklarla kontrol etmek.
Müşteki ve Şüpheli Tarafında Farklı Takip
Müşteki, delil sunma ve soruşturmanın genişletilmesini isteme bakımından aktif olmalıdır; şikâyet dilekçesinin dosyaya girmesiyle iş bitmez. Şüpheli tarafında ise öncelik, isnadın dayandığı delilin kapsamını öğrenmek ve kısıtlama kararı varsa bunun sınırlarını tespit etmektir. Her iki tarafta da talepler yazılı olarak sunulmalı ve dosyaya giriş tarihi kayıt altına alınmalıdır.
Karar Öncesi Hazırlık
Soruşturmanın sonunda iddianame düzenlenmesi veya kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi ihtimallerinin her ikisi için de hazırlık yapılmalıdır. İtiraz metni, kararın gerekçesini karşılamayan genel ifadelerden değil, dosyadaki hangi delilin değerlendirilmediğine dair somut atıflardan oluşmalıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir. Ceza soruşturmalarında usul adımları ve süreler dosyanın özelliğine göre değişir; hak kaybı yaşamamak için sürecin bir avukat eşliğinde yürütülmesi önerilir.