Soruşturma evresi, dosyanın kaderini büyük ölçüde belirleyen ancak en az görünen aşamadır. Kovuşturmada tartışılacak her delil bu evrede toplandığı için, delilin elde ediliş biçimine yönelik itirazların zamanında ve doğru makama yöneltilmesi gerekir. Bu yazı, CMK çerçevesinde soruşturma dosyasında ispat planı kurmayı ve mercii yanlışının yarattığı kaybı ele alır.
Şüpheli ve Mağdur İçin Farklı İspat Yükleri
Şüpheli bakımından hedef, isnadın maddi olgu yönünden karşılanmasıdır; suçsuzluğun ispatı değil, iddianın dayanaksızlığının gösterilmesi esastır. Mağdur veya şikâyetçi bakımından ise olayın maddi izlerinin kaybolmadan kayda geçirilmesi önceliklidir. Aynı dosyada iki tarafın delil takvimi birbirinden tamamen ayrı işler ve bu ayrım baştan yapılmadığında talepler birbirine karışır.
Delilin Elde Ediliş Biçimini Kayda Geçirmek
Bir delilin içeriği kadar nasıl elde edildiği de tartışılır. Arama, el koyma, iletişimin denetlenmesi ya da dijital materyalin incelenmesi gibi tedbirlerde karar tarihi, uygulama tarihi ve tutanak içeriği arasındaki uyum kontrol edilmelidir. Dijital delilde imaj alma işlemi, hash kaydı ve yedeğin kime teslim edildiği ayrıca not edilmelidir; bu zincir kırıldığında içerik doğru olsa bile ispat değeri tartışmalı hâle gelir. TCK kapsamındaki isnadın unsurlarıyla toplanan delil arasındaki bağ kurulamıyorsa, delil yığını dosyayı güçlendirmez.
Yanlış Mercie Yapılan Başvurunun Sonucu
Soruşturmada talepler kural olarak dosyayı yürüten Cumhuriyet başsavcılığına yöneltilir; koruma tedbirlerine ilişkin itirazlar ise ayrı bir usule tabidir. Uygulamada en sık görülen hata, tedbire yönelik itirazın dilekçe hâlinde ilgisiz bir birime verilmesi ya da esasa ilişkin taleplerin itiraz merciine yazılmasıdır. Evrakın havalesi zaman aldığından, kısa süreli itiraz hakları bu gecikmede erir. Bir diğer hata da kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı yapılacak itirazın hedefi ve süresinin karıştırılmasıdır; karar metnindeki bilgilendirme bölümü mutlaka okunmalıdır.
Soruşturma Dosyasında Kontrol Listesi
- İsnadın hangi maddi olguya dayandığı tek cümleyle yazılabiliyor mu?
- Toplanan her delil, bu olgunun hangi unsurunu karşılıyor?
- Kayıp riski taşıyan kamera görüntüsü, log kaydı veya banka hareketi için muhafaza talebi yapıldı mı?
- Tanık beyanları arasındaki çelişkiler tablo hâlinde çıkarıldı mı?
- Tutuklama veya adli kontrol söz konusuysa 5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz sonuçları baştan değerlendirildi mi?
Zamanlamanın Stratejik Yönü
Her delil talebinin en erken anda sunulması her zaman doğru değildir. Buna karşılık kaybolma riski taşıyan kayıtlar için bekleme lüksü yoktur. Bu ikili ayrım yapılmadan hazırlanan dilekçeler, hem dosyayı erken deşifre eder hem de asıl korunması gereken delili kurtaramaz.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır. Ceza dosyalarında tek bir tutanak satırı sonucu değiştirebildiğinden, somut isnadın ayrıntısı incelenmeden yürütülecek bir savunma planı eksik kalır; sürecin başında hukuki destek alınması önerilir.