Kovuşturma, dosyanın savcılık masasından mahkeme salonuna taşındığı aşamadır. Bu geçişte ispat mantığı da değişir: soruşturmada işe yarayan dilekçe refleksi, duruşma disiplinine uymadığında talep karşılıksız kalır. Doğru merciye ulaşana kadar geçen zaman ise çoğu kez dosyanın aleyhine işler.
Kovuşturmada İspat Yükü Nerede Durur?
Suçsuzluk karinesi gereği ispat yükü iddia makamındadır; sanık masumiyetini kanıtlamak zorunda değildir. Buna rağmen savunma pasif kalmaz. Hukuka aykırı yolla elde edilmiş bir kaydı tartışmaya açmak, alternatif olay akışını destekleyen belgeleri dosyaya sokmak ve bilirkişi raporundaki teknik boşluğu göstermek savunmanın işidir. CMK sistematiğinde delil, duruşmada ortaya konulup tartışılmadıkça hükme esas alınamaz; bu nedenle her delil için hangi oturumda, hangi usulle ve kim eliyle ileri sürüleceği baştan planlanmalıdır.
Delil Haritasını İddianameden Çıkarmak
İddianame, yalnızca bir suçlama metni değil; iddia makamının ispat planıdır. Metindeki her cümlenin arkasında bir klasör sayfası vardır. Pratik bir yöntem, iddianameyi paragraf paragraf sökmek ve her iddianın karşısına dayandığı delili yazmaktır:
- Beyan delilleri: müşteki, tanık ve şüpheli ifadelerinin alınma tarihi ve koşulu
- Belge delilleri: banka, kurum yazıları, ticari kayıtlar
- Teknik deliller: iletişim tespiti, dijital inceleme raporu, kamera görüntüsü
- Boş hücreler: iddianamede ileri sürülüp dosyada karşılığı bulunmayan noktalar
Bu tablodaki boş hücreler savunmanın en verimli çalışma alanıdır; çünkü orada tartışılacak olan delilin gücü değil, yokluğudur.
Yanlış Merci Seçimi Dosyaya Ne Kaybettirir?
Ceza sürecinde talebin muhatabı evreye göre değişir. Soruşturma sırasındaki delil toplama talepleri Cumhuriyet başsavcılığına, kovuşturmaya yer olmadığı kararına yönelik itiraz sulh ceza hâkimliğine, kovuşturma başladıktan sonraki delil ve tanık talepleri ise doğrudan davayı gören mahkemeye yöneltilir. Cezanın kesinleşmesinden sonra doğan infaz nitelikli talepler ise 5275 sayılı Kanun çerçevesinde ayrı bir yola bağlıdır. Talebin yanlış makama gitmesi çoğu zaman esastan reddedilmez; görevsizlik veya gönderme ile sonuçlanır. Sorun, bu gidiş dönüşün duruşma takvimini kaçırmasıdır.
Duruşmaya Hazırlığın Somut Adımları
Etkili bir hazırlık, celse öncesinde yazılmış kısa bir çalışma notuna dayanır. Bu notta o oturumda hangi tanığa hangi sorunun sorulacağı, hangi belgenin okunmasının isteneceği ve hangi çelişkinin tutanağa geçirileceği yazılı olmalıdır. Tutanağa geçmeyen itirazın sonraki aşamada dayanağı kalmaz. Ek rapor veya yeni bilirkişi talebi sunulacaksa, gerekçenin mevcut rapordaki hangi eksikliğe temas ettiği açıkça gösterilmelidir.
Kanun Yolu Öncesi Son Kontrol
Hüküm açıklandığında strateji bitmez. Gerekçeli karar elinize geçtiğinde, duruşmada ileri sürülen hangi savunmanın karşılandığı ve hangisinin cevapsız kaldığı işaretlenmelidir. Karşılanmayan savunma, üst mercideki en güçlü başlıktır.
Burada aktarılanlar genel nitelikte bilgilendirmedir; dosyanın kendi delil durumu, suç niteliği ve aşaması değerlendirmeyi tümüyle değiştirebilir. Ceza dosyalarında adım atmadan önce dosyayı bizzat inceleyen bir avukatla çalışmak yerinde olur.