Ceza sürecinde en çok zaman kaybedilen aşama soruşturmadır. Dosya gizli olduğu için beklenir, beklenirken de lehe deliller kaybolur. Oysa soruşturma, savunmanın en etkili biçimde şekillendirilebileceği evredir. Bu rehber, CMK çerçevesinde soruşturma aşamasında ispat stratejisinin nasıl kurulacağını ele alır.
Gizlilik kararı varken ne yapılabilir
Soruşturmanın gizliliği, şüphelinin savunma yapamayacağı anlamına gelmez. Müdafi, kısıtlama kararı bulunsa dahi ifade tutanağı ve bilirkişi raporu gibi belirli belgeleri inceleyebilir. Ayrıca lehe delillerin toplanması talebi her aşamada savcılığa iletilebilir. Bu talebin yazılı ve somut biçimde yapılması, hangi delilin nereden temin edileceğini göstermesi önemlidir; genel ifadeler taşıyan taleplerin sonuçsuz kalma ihtimali yüksektir.
Kaybolmadan sabitlenmesi gereken deliller
- Kamera görüntüleri: saklama süreleri kısa olduğundan derhal talep edilmelidir.
- İletişim ve mesaj kayıtları: cihaz üzerindeki veriler değişmeden yedeklenmelidir.
- Sağlık raporları ve darp izlerine ilişkin belgeler.
- Olay yerindeki tanıkların kimlik ve iletişim bilgileri.
- Ticari veya finansal boyut varsa ilgili dönem kayıtları.
Şikayete bağlı suçlarda altı aylık süre
TCK, soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı suçlarda, fiilin ve failin bilindiği tarihten itibaren altı aylık şikayet süresi öngörür. Bu süre geçtikten sonra yapılan başvuru, suçun işlendiği sabit olsa dahi sonuç doğurmaz. Bu nedenle mağdur tarafında ilk yapılacak iş, öğrenme tarihinin belgelenmesidir. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda ise sürecin uzlaştırma bürosuna gönderilmesi ayrı bir aşamadır ve bu aşamadaki beyanlar sonraki evrede delil olarak kullanılamaz.
Koruma tedbirlerine karşı başvurular
Tutuklama, adli kontrol, elkoyma ve yakalama gibi tedbirlere karşı itiraz yolları kısa sürelere bağlıdır ve tebliğ veya öğrenme tarihinden itibaren işler. İtiraz dilekçesinde yalnızca tedbirin ağırlığından değil, dayanak gösterilen delilin somut olguyu karşılamadığından söz edilmesi gerekir. İnfaza ilişkin sonuçlar 5275 kapsamında ayrıca değerlendirilir ve tedbir kararlarının bu aşamaya yansıması ihtimali baştan hesaba katılmalıdır.
Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz
Savcılığın kovuşturmaya yer olmadığına karar vermesi hâlinde, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir. İtiraz dilekçesinde, toplanmayan delillerin tek tek gösterilmesi ve her biri için nereden temin edileceğinin belirtilmesi, sonucu belirleyen unsurdur. Yalnızca kararın hatalı olduğunu belirten bir itiraz, dosyaya yeni bir araştırma yönü kazandırmaz.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır ve her dosyanın delil durumu farklıdır. Soruşturma evresinde atılacak adımların sonraki aşamaları bağlaması nedeniyle, ifade vermeden önce müdafi ile görüşülmesi önem taşır.