Soruşturma aşaması, dosyanın yönünün en hızlı değiştiği evredir. Bu evrede verilen kararlar yalnızca hukuki değil, aynı zamanda zamanlama kararlarıdır: bir teklife verilecek cevabın gecikmesi, bir dilekçenin günü geçtikten sonra sunulması dosyanın sonucunu belirleyebilir. Aşağıda CMK, TCK ve 5275 CGTİHK uygulamasında soruşturma süreleri, uzlaşma ve dava kararı ekseninde ele alınmıştır.
Şikâyete Bağlı Suçlarda Saat Ne Zaman Başlar
Takibi şikâyete bağlı suçlarda süre, fiilin ve failin öğrenilmesiyle işlemeye başlar. Uygulamada tartışma çoğunlukla bu öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği üzerine çıkar. Bu nedenle mağdur tarafında ilk bilgiye ulaşılan mesaj, kayıt veya görüşmenin tarihi baştan belgelenmelidir. Şüpheli tarafında ise şikâyetin süresinde yapılıp yapılmadığı, savunmanın ilk sırada ileri süreceği usul itirazlarından biridir.
Uzlaştırma Teklifi Geldiğinde Bakılacaklar
- Suçun uzlaştırma kapsamında olup olmadığı ve dosyadaki nitelendirmenin doğruluğu
- Teklifin kabulü veya reddi için tanınan sürenin tam olarak ne zaman dolduğu
- Edimin içeriği: ödeme, özür, iade ya da belirli bir davranışta bulunma
- Edimin taksitle yerine getirilecekse takvimi ve ifa edilmemesi hâlinde sonucu
- Aynı olaydan doğan hukuk davası ve tazminat talepleriyle ilişkisi
- Mağdur birden fazlaysa her biri bakımından ayrı değerlendirme yapılması
Kabulün ve Reddin Sonuçları
Uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse kamu davası açılmaz; bu, dosyanın hızla kapanması anlamına gelir. Ancak edimin ifa edilmemesi hâlinde sürecin nasıl işleyeceği baştan öngörülmelidir. Teklifin reddi ise tek başına aleyhe bir sonuç doğurmaz; buna karşılık delil durumunun zayıf olduğu dosyalarda reddin, yargılamanın uzaması ve maddi külfet anlamına gelebileceği hesaba katılmalıdır. Karar verilirken duygusal tepki değil, dosyadaki delil dengesi ölçü alınmalıdır.
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararına Karşı
Soruşturma kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla biterse, bu karara karşı kanunda öngörülen kısa süre içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir. İtiraz dilekçesinde toplanmayan delilin ne olduğu, hangi kaydın hangi kurumdan istenmesi gerektiği ve bu delilin sonucu nasıl değiştireceği somut biçimde gösterilmelidir. Yalnızca kararın haksızlığını belirten dilekçeler pratikte sonuç doğurmamaktadır.
Ceza dosyalarında verilen her cevabın kayda geçtiğini unutmamak gerekir. Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; uzlaşma veya dava tercihini yapmadan önce dosyanın delil durumunu bir ceza hukukçusuyla değerlendirmenizi öneririz.