İş sözleşmesinin sona ermesiyle gündeme gelen işçilik alacakları, çoğu zaman kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai ve yıllık izin kalemlerini birlikte içerir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı Kanunlar çerçevesinde bu rehber, kıdem hesabının mantığına ve alacakların doğru talep edilmesine odaklanır.
Kıdem Tazminatına Hak Kazanma
Kıdem tazminatı, belirli bir kıdem süresini dolduran işçinin, kanunda sayılan fesih hallerinde talep edebildiği bir alacaktır. İşçinin haklı nedenle feshi ile işverenin haklı neden dışında yaptığı fesih, kıdeme hak kazandırır; buna karşılık işçinin kendi istifası kural olarak kıdem doğurmaz. Feshin kimden ve hangi sebeple geldiği, bu nedenle dosyanın en kritik unsurudur.
Giydirilmiş Ücret ve Hesap Kalemleri
- Kıdem hesabı çıplak ücret üzerinden değil, düzenli ödenen ikramiye, yol ve yemek gibi menfaatleri içeren giydirilmiş ücret üzerinden yapılır.
- Fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil alacaklarında ispat yükü ve takdiri indirim uygulamaları hesabı etkiler.
- Yıllık izin alacağı, iş ilişkisi devam ederken talep edilemez; sözleşme sona erdiğinde ücrete dönüşür.
Arabuluculuk Şartı
İşçilik alacağı ve işe iade taleplerinde, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak 7036 sayılı Kanun uyarınca dava şartıdır. Arabuluculuk aşamasında düzenlenen son tutanak ve anlaşma/anlaşmama beyanı, sonraki dava açısından belirleyicidir. Bu aşamada yapılan feragat veya ibra beyanlarının kapsamı dikkatle değerlendirilmelidir.
Zamanaşımı ve İbraname Riski
İşçilik alacaklarının bir kısmı için özel zamanaşımı süreleri öngörülmüştür; sürenin geçmesi alacağı fiilen tahsil edilemez kılabilir. Ayrıca fesih sırasında imzalatılan ibranamelerin geçerlilik koşulları katıdır ve her ibraname alacağı tümüyle ortadan kaldırmaz. Hesaplamanın ücret bordroları ve SGK kayıtlarıyla çapraz kontrolü gerektiğinden, somut belgelerle bir değerlendirme yaptırmak yerinde olur.