İş güvencesi kapsamındaki bir işçi için fesih bildiriminin eline ulaştığı gün, geri sayımın da başladığı gündür. 4857 ve 7036 sayılı kanunlar, işe iade talebini önce arabuluculuk masasına taşımayı zorunlu kılar ve bu başvuru için kısa bir süre öngörür. Süre kaçırıldığında talep esastan incelenmeden düşer; bu nedenle işe iade dosyalarında usul, esastan önce gelir.
Önce kapsam kontrolü
İşe iade talebinde bulunabilmek için belirli koşulların birlikte gerçekleşmesi gerekir: iş yerinde çalışan sayısı, işçinin kıdemi, iş sözleşmesinin belirsiz süreli olması ve feshin işveren tarafından yapılmış olması. Bu koşullardan biri karşılanmıyorsa, talep işe iade değil; kıdem, ihbar ve varsa kötüniyet tazminatı ekseninde kurulmalıdır. Kapsam kontrolü yapılmadan başlatılan süreç, hem süre hem masraf kaybına yol açar.
Bir aylık süre nasıl hesaplanır?
Kanun, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık süre içinde arabulucuya başvurulmasını öngörür. Hesaplamada dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:
- Sürenin başlangıcı, feshin işçiye bildirildiği tarihtir; iş yerinden fiilen ayrıldığı tarih değil.
- Fesih sözlü yapılmışsa, bildirimin gerçekleştiği anın ispatı önem kazanır.
- İhbar öneli kullandırılan hâllerde bildirimin yapıldığı tarih esas alınır.
- Başvuru son güne bırakılmamalı; belge temini için birkaç günlük pay ayrılmalıdır.
Arabuluculuk masasında ne konuşulur?
Görüşmede yalnızca işe dönme değil, dönülmemesi hâlinde ödenecek tazminat kalemleri de gündeme gelir. İşveren fiilen işe başlatmayı düşünmüyorsa, masada konuşulan şey aslında iş güvencesi tazminatı ile boşta geçen süre ücretinin toplamıdır. Bu nedenle görüşmeye girmeden önce, dava kazanılsa elde edilecek tutarın hesaplanması gerekir; bu hesap yapılmadan verilen kabul kararı çoğu zaman aleyhe sonuçlanır.
Anlaşma tutanağının kritik satırları
Anlaşma sağlanırsa, tutanakta hangi alacakların kapsandığı tek tek yazılmalıdır. "Tüm hak ve alacaklardan feragat" biçimindeki genel ifadeler, henüz hesaplanmamış fazla mesai, yıllık izin veya prim alacaklarını da kapsayacak şekilde yorumlanabilir. Ayrıca SGK çıkış kodunun düzeltilmesi ve işsizlik ödeneğine hak kazanma durumu, tutanakta açıkça ele alınması gereken pratik konulardır. Ödeme takvimi ve gecikme hâlinde uygulanacak sonuç da yazılmalıdır.
Anlaşmazlık hâlinde dava aşaması
Son tutanakta anlaşmazlıkla sonuçlanan başvurudan sonra, kanunda öngörülen süre içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır. Bu ikinci süre de hak düşürücüdür ve arabuluculuk süreci sona erdiğinde yeniden bir takvim kurulmasını gerektirir. Dava aşamasında feshin geçerli sebebe dayandığını ispat yükü kural olarak işverendedir; buna karşılık işçi, feshin ileri sürülen sebepten farklı bir nedene dayandığını iddia ediyorsa bu iddiasını desteklemek durumundadır. Performans, yeniden yapılanma veya ekonomik gerekçelere dayanan fesihlerde, işverenin son çare ilkesine uyup uymadığı belirleyici olur.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; iş yerindeki çalışan sayısı, feshin gerekçesi ve bildirimin şekli sonucu doğrudan etkiler. Süreler kısa işlediğinden, fesih bildirimini aldıktan sonra vakit geçirmeden hukuki değerlendirme alınması önerilir.