İş sözleşmesi feshedilen bir çalışanın önündeki asıl soru çoğu zaman haklı mıyım değil, elimde ne var sorusudur. İşe iade talebi ile kıdem ve ihbar hesabı aynı dosyada birleştiğinde sonucu belirleyen şey hukuki nitelendirmeden çok, fesih anına ait belgelerin kimin elinde olduğudur. Bu rehber 4857 sayılı İş Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile 5510 ve 6331 sayılı düzenlemelerin kesiştiği noktada delil kurgusunu ele alır.
İspat Yükü Kimde: Fesih Gerekçesi ve Gerçek Ücret
Feshin geçerli veya haklı bir nedene dayandığını ileri süren taraf işverendir. Fesih bildiriminde yazılmayan bir gerekçenin yargılama sırasında sonradan genişletilmesi kural olarak kabul görmez; bu nedenle bildirimin metni tek başına stratejik bir belgedir. Buna karşılık işçi, iş ilişkisinin varlığını, çalışma süresini ve giydirilmiş ücretin gerçek tutarını ortaya koymakla yükümlüdür. Bordro asgari ücret üzerinden düzenlenip farkın elden ödendiği dosyalarda kıdem hesabının tamamı bu tek başlıkta düğümlenir.
Fesihten Önceki Dönemi Belgeleyen Delil Haritası
- Fesih bildirimi, savunma istem yazısı ve verilen savunmanın tarihli örneği
- SGK hizmet dökümü ile işyeri bordrolarının ay ay karşılaştırılması
- Banka hesap hareketleri; maaş dışı düzenli transferler ücretin gerçek tutarına işaret eder
- Puantaj, giriş çıkış turnike kayıtları, fazla çalışma için mesai talimatları
- Kurumsal e-posta ve mesajlaşma yazışmalarının okunabilir çıktıları
- Aynı dönemde işten çıkarılan diğer çalışanların durumu ve varsa yerine yapılan işe alım ilanı
Arabuluculuk Tutanağının Geri Dönüşü Yoktur
İşe iade ve işçilik alacakları için dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Uygulamadaki en ağır hak kaybı, anlaşma tutanağının aceleyle imzalanmasından doğar. Anlaşma sağlandığında tutanak icra edilebilir nitelik kazanır ve aynı taleplerin yeniden dava konusu yapılması mümkün olmaz. Bu nedenle tutanakta kıdem, ihbar, yıllık izin, fazla çalışma ve ulusal bayram alacakları kalem kalem yazılmalı; kapsam dışında bırakılan haklar açıkça saklı tutulmalıdır. Tüm talep ve alacaklarımdan feragat ederim biçimindeki genel ifadeler, hesabı hiç yapılmamış kalemleri de kapatabilir.
Anlaşmak mı Yargılamak mı: Tartılması Gereken Değişkenler
- İşe iade davası kazanılırsa işverenin işe başlatmama ihtimali ve buna bağlı tazminat aralığı
- Ücretin gerçek tutarını ispat gücü; tanık dışında yazılı delil bulunup bulunmadığı
- Fazla çalışma iddiasının kayıtla mı yoksa yalnızca beyanla mı desteklendiği
- İşverenin ödeme kabiliyeti ve tahsil edilebilirlik riski
- Yargılamanın süresi ile arabuluculukta önerilen tutarın bugünkü değeri
Sonuç Yerine
Burada anlatılanlar genel çerçeve niteliğindedir; her feshin arka planı, işyeri kayıtlarının durumu ve talep edilecek kalemler dosyaya göre değişir. İmza atmadan önce hesabın bir hukukçuyla birlikte kontrol edilmesi, sonradan telafisi olmayan bir sonucun önüne geçer.