İş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda mobbing ve fazla mesai iddiaları çoğu zaman aynı dosyada birlikte ileri sürülür; ancak ispat mantıkları birbirinden farklıdır. 4857 sayılı İş Kanunu, usul bakımından 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, sigortalılık yönünden 5510 ve çalışma koşulları bakımından 6331 sayılı Kanun birlikte değerlendirildiğinde, delil kurgusunun iki ayrı hat üzerinde yürütülmesi gerektiği görülür.
Mobbing İddiasında Süreklilik ve Sistematiklik
Tek bir tartışma ya da bir kez yükseltilen ses, hukuki anlamda mobbing için yeterli görülmez. Aranan şey davranışın süreklilik göstermesi, belirli bir kişiye yönelmesi ve çalışanı işten uzaklaştırma sonucunu doğuracak nitelikte olmasıdır. Bu nedenle iddia bir anlatı değil, tarih sıralı bir çizelge hâlinde kurulmalıdır: hangi tarihte, hangi davranış, hangi tanığın önünde, hangi sonucu doğurdu.
- Görev tanımının veya çalışma yerinin sebepsiz değiştirilmesine ilişkin yazışmalar
- Aynı dönemde alınan sağlık raporları ve varsa psikiyatrik başvuru kayıtları
- İç şikâyet, insan kaynakları başvurusu veya ihtarname örnekleri
- Kurum içi elektronik yazışmaların kaydedilme biçimi ve hukuka uygunluğu
Fazla Mesainin İspatında Kayıt Sırası
Fazla mesai iddiasında delil hiyerarşisi nettir: işverenin tuttuğu kayıtlar, giriş–çıkış sistemleri, imzalı puantajlar ve bordrolar öncelikli değerlendirilir. Bordroda fazla mesai tahakkuku görünüyorsa ve bordro ihtirazi kayıtsız imzalanmışsa, iddianın sınırı daralır. Kayıt yoksa tanık beyanı devreye girer; bu durumda tanığın çalışma dönemi ile iddia edilen dönemin örtüşmesi ve tanığın hangi vardiyayı bizzat gözlemlediği önem kazanır.
Arabuluculuk Masasında Rakam Kurmak
İşçilik alacaklarında arabuluculuk, dava açılmadan önce tamamlanması gereken bir aşamadır. Bu nedenle masaya oturmadan önce hesabın hazırlanmış olması gerekir: kıdem ve ihbar, yıllık izin, fazla mesai, hafta tatili ve varsa tazminat kalemleri ayrı ayrı hesaplanmalı, hangi kalemin belgeye hangi kalemin tanığa dayandığı işaretlenmelidir. Belgeye dayanan kalemlerin oranı yüksekse anlaşma tutarında ısrar edilebilir; ağırlıklı olarak tanık beyanına dayanan bir dosyada erken anlaşmanın değeri artar.
Anlaşma belgesi imzalanırken hangi alacak kalemlerini kapsadığı tek tek yazılmalıdır. Kapsamı belirsiz bir ibra ifadesi, sonradan açılacak davanın önünü kapatabilir.
Fesih Anında Yapılan Hatalar
- Haklı sebeple fesih hakkının, kanunda öngörülen süre içinde kullanılmaması
- İstifa dilekçesinin sebep belirtmeden imzalanması
- Fesih bildiriminde yazılan gerekçenin sonradan değiştirilmeye çalışılması
- İşyerinden ayrılırken kişisel yazışma ve kayıtlara erişimin tamamen kaybedilmesi
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Çalışma süresi, işyerinin kayıt düzeni ve fesih biçimi sonucu değiştirebileceğinden, arabuluculuk başvurusundan önce dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi önerilir.