Fazla çalışma alacağı, iş yargısında en çok tartışılan kalemlerden biridir ve çoğu zaman SGK kayıtlarıyla iç içe geçer. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı Kanunlar ekseninde bu rehber, fazla mesai iddiasının nasıl belgelendirileceğine ve sosyal güvenlik boyutunun davayı nasıl etkilediğine odaklanır.
SGK Kayıtları Neyi Kanıtlar, Neyi Kanıtlamaz?
Hizmet dökümü çalışmanın varlığını ve süresini gösterir; ancak günlük çalışma saatini tek başına ortaya koymaz. Buna karşılık eksik gün bildirimi, düşük ücretten bildirim veya bildirim yapılmayan dönemler, işverenin kayıt düzenine dair güçlü bir gösterge oluşturur. Kayıt düzeni tartışmalı hâle geldiğinde, fazla çalışmanın ispatında diğer delillerin ağırlığı artar.
Delilleri Sıraya Koymak
- Yazılı kaynaklar: iş sözleşmesi, puantaj, bordro ve varsa fazla çalışma onay formları.
- Kurumsal kayıtlar: giriş–çıkış turnike verileri, araç takip ve vardiya çizelgeleri.
- Dijital izler: kurumsal e-posta saatleri, iş uygulaması bildirimleri, mesajlaşma kayıtları.
- Tanık beyanları: aynı dönemde ve aynı birimde çalışanlar tercih edilmelidir.
- Karşılaştırma: bordroda fazla mesai tahakkuku varsa, hangi ayların ödendiği ayrıca listelenir.
Hizmet Tespiti ile Alacak Davasının Kesişimi
Ücretin gerçek tutarının veya çalışma süresinin sosyal güvenlik kayıtlarına eksik yansıdığı hâllerde, alacak davasıyla birlikte hizmet tespiti gündeme gelebilir. Bu iki yolun usulü aynı değildir: Kuruma karşı yürütülen tespit davaları, işçi–işveren arasındaki alacak uyuşmazlıklarına ilişkin arabuluculuk şartından farklı bir çerçevede ele alınır. Bu nedenle hangi talebin hangi yolda ileri sürüleceği en baştan ayrıştırılmalıdır.
Arabuluculukta Anlaşmak mı, Davaya Gitmek mi?
İşçilik alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır; ancak masaya oturmak ile anlaşmak farklı kararlardır. Anlaşma metninde hangi kalemlerin kapsandığı açık yazılmazsa, genel ibare sonradan kapsam tartışması doğurur. Karar verirken şu üç ölçüt kullanılabilir: elinizdeki delillerin fazla çalışmanın süresini ne kadar somut gösterdiği, işverenin kayıt düzeninin ne ölçüde tartışmalı olduğu ve teklif edilen tutarın hesaplanan alacağa oranı. Anlaşılacaksa ödeme tarihleri ve kapsam dışı bırakılan kalemler tutanağa ayrı ayrı yazılmalıdır.
Her iş ilişkisinin kendine özgü kayıt düzeni bulunur; buradaki değerlendirmeler genel bilgilendirme amacı taşır. Arabuluculuk görüşmesine gitmeden önce delil listenizi ve hesap tablosunu bir iş hukuku avukatıyla gözden geçirmeniz, geri dönüşü olmayan bir ibra riskinden korur.