İşe iade talebi, iş hukukunda süre disiplininin en katı uygulandığı alanlardan biridir. 4857 sayılı İş Kanunu ile 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu birlikte okunduğunda, feshin geçersizliğini ileri sürmek isteyen işçinin önünde birbirini izleyen iki kısa süre bulunur. Bu rehber, bir aylık başvuru süresini merkeze alarak arabuluculuk ve dava aşamalarının takvimini kurar.
Sürenin Başladığı An: Fesih Bildiriminin Tebliği
Bir aylık süre, fesih bildiriminin işçiye tebliğ edildiği tarihten itibaren işler. Burada iki ayrım kritiktir: sözlü fesihte tarihin ispatı, işçinin göstereceği delillere bağlıdır; ihbar öneli verilen fesihlerde ise sürenin başlangıcı, önelin bittiği gün değil bildirimin yapıldığı gündür. İşe iade talebi yalnızca belirli koşulların varlığında gündeme gelir: iş güvencesi kapsamında olmak, belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışmak ve asgari kıdemi doldurmuş olmak bunların başında gelir. Kapsam dışıysanız işe iade yerine kötü niyet veya ayrımcılık tazminatı gibi alternatifler değerlendirilmelidir.
Arabuluculuk Aşaması ve İki Haftalık Dava Süresi
İşe iade talebi bakımından arabulucuya başvuru dava şartıdır. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmazsa, dava usulden reddedilir. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılması gerekir. Bu ikinci süre, uygulamada birinciden daha sık kaçırılır. Arabuluculuk sürecinde tutulacak notlar:
- Son tutanağın tarihi ve "anlaşma sağlanamadı" ibaresi teyit edilir.
- Tutanakta tarafların ve uyuşmazlık konusunun doğru yazıldığı kontrol edilir.
- Anlaşma hâlinde işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süre ücreti ayrı kalemler olarak yazılır.
- Genel ibra ifadeleri, diğer işçilik alacaklarını da kapsayacak şekilde kurulmuşsa dikkatle değerlendirilir.
Anlaşmak mı Yargılamayı Sürdürmek mi?
Arabuluculukta anlaşmanın cazibesi hız ve kesinliktir; ilam niteliğindeki belge doğrudan icraya konulabilir. Buna karşılık dava yolu, geçersiz fesih tespiti hâlinde işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süre ücretini birlikte gündeme getirir. Karar verirken şu üç soru sorulmalıdır: fesih gerekçesi yazılı ve somut mu, savunma alınmış mı, emsal işçilerin durumu tutarlı mı? Feshin usulünde belirgin eksik varsa yargılamanın seyri işçi lehine güçlenir; buna karşılık performans veya devamsızlık kayıtları düzenli tutulmuşsa anlaşma daha makul olabilir.
Kararın Kesinleşmesinden Sonraki On İş Günü
İşe iade kararı kesinleştiğinde iş bitmez. İşçinin, kararın kendisine tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurması gerekir. Bu başvuru yapılmazsa fesih geçerli hâle gelir ve kazanılan hüküm işlevsizleşir. Başvurunun noter aracılığıyla ya da ispat edilebilir bir kanalla yapılması önerilir.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeveyi tanıtır; işyerinin işçi sayısı, sözleşme türü ve fesih gerekçesi tabloyu değiştirebilir. Fesih bildirimini aldığınız gün bir iş hukuku avukatıyla görüşmeniz, kısa süreleri güvence altına alır.