İş sözleşmesi feshedilen çalışanın önünde birbirine benzeyen ama sonuçları çok farklı iki hat vardır: işe iade talebi ve kıdem–ihbar başta olmak üzere alacak talepleri. Bu iki hattın süreleri, mercileri ve ispat mantığı ayrıdır. İkisini tek bir dilekçeye sıkıştırmaya çalışmak, uygulamada en sık görülen usul hatasıdır.
Fesih Bildiriminin Okunması
Planlama, fesih bildiriminin niteliğinin belirlenmesiyle başlar. Bildirimin yazılı olup olmadığı, gerekçenin açık ve kesin biçimde gösterilip gösterilmediği, savunma alınıp alınmadığı; 4857 sayılı İş Kanunu bakımından feshin geçerliliği tartışmasının çerçevesini kurar. Sözlü olarak "artık gelme" denilen hâllerde ise feshin tarihi ve kim tarafından yapıldığı ayrıca ispatlanmalıdır; bu noktada tanık, giriş-çıkış kayıtları ve mesajlaşmalar belirleyici olur.
Arabuluculuk: Dava Şartı Olan Aşama
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca, kanunda öngörülen iş uyuşmazlıklarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Bu aşamada dikkat edilecek noktalar:
- Başvuru tarihi, işe iade talepleri bakımından süre hesabının merkezindedir.
- Karşı taraf yanlış gösterilirse, düzenlenen son tutanak dava şartını karşılamayabilir.
- Anlaşma tutanağında hangi alacak kalemlerinin kapsandığı tek tek yazılmalıdır.
- "Tüm haklarımı aldım" ibaresi, sonradan açılacak davada ciddi bir engel oluşturur.
İşe İade ile Alacak Davasının Farklı Saatleri
İşe iade talebi, kanunda öngörülen kısa süre içinde harekete geçmeyi gerektirir; bu süre kaçırıldığında talep esasa girilmeden reddedilir. Buna karşılık kıdem, ihbar ve diğer işçilik alacakları farklı zamanaşımı sürelerine tabidir. Bu nedenle takvimde iki ayrı sütun tutulmalı; işe iade hattı sona erse bile alacak hattının işlemeye devam ettiği unutulmamalıdır.
Kıdem Hesabını Ayakta Tutan Veriler
- Giriş ve çıkış tarihleri ile varsa aralıklı çalışma dönemleri.
- Giydirilmiş brüt ücretin hesabına giren yol, yemek ve düzenli ikramiye kalemleri.
- 5510 sayılı Kanun kapsamındaki hizmet dökümü ile bordroların karşılaştırılması.
- Fazla çalışma ve hafta tatili iddialarına ilişkin puantaj, kamera veya araç takip kayıtları.
- Ücretin bir kısmının elden ödendiği iddiası varsa banka hareketleriyle karşılaştırma.
Bordro ile hizmet dökümü arasındaki uyumsuzluk, hem hesap hem de ispat bakımından dosyanın en verimli alanıdır; bu karşılaştırma dava öncesinde yapılmalıdır.
İş Sağlığı Boyutu Gözden Kaçmasın
Fesih, bir iş kazası veya meslek hastalığı süreciyle bağlantılıysa 6331 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüklere ilişkin kayıtlar dosyaya girmelidir. Eğitim kayıtları, risk değerlendirmesi ve kişisel koruyucu donanım tutanakları hem tazminat hattını hem de feshin geçerliliği tartışmasını etkiler.
Anlaşmak mı, Yargılamayı Sürdürmek mi?
Arabuluculukta yapılan teklif değerlendirilirken sadece rakama değil, teklifin hangi kalemleri kapattığına bakılmalıdır. Yargılamanın süresi, bilirkişi hesabındaki belirsizlikler ve işverenin ödeme kapasitesi anlaşmayı makul kılabilir; buna karşılık ispatı güçlü bir fazla çalışma iddiası varsa erken anlaşma ciddi bir kayıp doğurabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir. Fesih tarihi, çalışma biçimi ve işyerindeki kayıt düzeni sonucu doğrudan etkilediğinden, belgelerinizle birlikte bir hukukçudan görüş almanız yararlı olacaktır.