Kıdem tazminatı, fazla mesai, yıllık izin ve ücret alacakları çoğu zaman iş ilişkisi sona erdikten sonra talep edilir. Bu noktada iki farklı zaman ölçeği devreye girer: bazı talepler için bir aylık kısa süreler, alacakların esası için ise zamanaşımı süreleri. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunlar ekseninde hazırlanan bu plan, hangi alacağın hangi takvime bağlı olduğunu ayrıştırmayı amaçlar.
Alacak Kalemlerini Süre Rejimine Göre Ayırmak
İşçilik alacakları tek bir kütle değildir. Kıdem ve ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti gibi kalemler beş yıllık zamanaşımına tabidir; fesihle bağlantılı işe iade talebi ise bir aylık hak düşürücü nitelikte kısa süreye bağlıdır. Ücret ve fazla mesai gibi periyodik alacaklarda zamanaşımı her dönem için ayrı ayrı işlemeye başlar; bu nedenle dava geciktikçe talep edilebilir dönem daralır. İlk yapılacak iş, alacak kalemlerini tablo hâline getirip her satırın yanına muacceliyet tarihini yazmaktır.
Arabuluculuk: Dava Şartı ve Hesap Hazırlığı
İşçilik alacaklarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Bu aşamaya hesapsız girmek, en sık görülen stratejik hatadır. Toplantı öncesinde hazırlanması gerekenler:
- Giriş-çıkış tarihlerini gösteren SGK hizmet dökümü.
- Son brüt ücreti ve giydirilmiş ücret unsurlarını (yol, yemek, ikramiye) gösteren belgeler.
- Fazla mesai iddiasını destekleyen puantaj, kamera, giriş-çıkış kaydı veya tanık listesi.
- Her kalem için asgari ve makul bir bedel aralığı içeren ön hesap.
Anlaşma ile Dava Arasındaki Tercihi Nasıl Kurmalı?
Arabuluculuk anlaşma belgesi ilam niteliğindedir; hızlı tahsil sağlar ancak imzalanan metindeki ibra ifadeleri geniş yazılmışsa, sonradan fark edilen alacaklar için dava yolu kapanabilir. Bu nedenle anlaşma metninde hangi kalemlerin kapsandığı tek tek sayılmalı, kapsam dışı bırakılan talepler açıkça saklı tutulmalıdır. Yargılamayı sürdürmenin avantajı, bilirkişi hesabıyla fazla mesai ve ücret farklarının ortaya çıkması; dezavantajı ise süre, yargılama gideri ve ispat yükünün işçide olmasıdır. İşyerinde kayıt düzeni zayıfsa tanık delili öne çıkar; kayıtlar düzenliyse belgeye dayalı kalemlere yoğunlaşmak daha verimlidir.
İspat Zincirini Tarih Sırasına Dizmek
- İş sözleşmesi, zam yazıları ve görev değişiklikleri kronolojik dosyalanır.
- Banka hesap ekstreleri ile bordrolar karşılaştırılır; "elden ödeme" farkı belirlenir.
- İhtarname, istifa dilekçesi veya fesih bildirimi asılları saklanır.
- Tanıklar, aynı dönemde ve aynı birimde çalışmış kişiler arasından seçilir.
- Bilirkişi hesabına esas olacak dönem ve ücret varsayımları dilekçede net yazılır.
Bu içerik yalnızca genel bilgi sunar. Fesih şekli, işyerindeki kayıt düzeni ve alacağın türü zamanaşımını ve hesap yöntemini değiştirebilir; talebinizi somutlaştırmadan önce bir hukukçuyla kalem bazlı değerlendirme yapılması tavsiye edilir.