Kişisel verilerin işlenmesinde açık rıza, tek başına her şeyi meşru kılan bir onay değildir. Rızanın özgür iradeyle, belirli bir konuya ilişkin ve bilgilendirmeye dayalı olarak verilmiş olması gerekir. Hizmet almanın rıza vermeye bağlandığı hâllerde bu unsurlar tartışmalı hâle gelir. Bu rehber, açık rıza tartışmasında ilgili kişinin izleyeceği başvuru sırasına ve süre hesabına odaklanır.
Rızanın Geçerliliğini Sorgulayan Kontroller
- Aydınlatma metni, rıza metninden ayrı ve anlaşılır biçimde sunulmuş mu?
- Rıza, tek bir kutucukla birden çok amaca birden mi alınmış?
- Hizmetin verilmesi, doğrudan rıza verilmesi şartına mı bağlanmış?
- Rızanın geri alınması için işleyen bir mekanizma tanımlanmış mı?
- İşleme faaliyeti gerçekte rızaya mı yoksa başka bir hukuki sebebe mi dayanıyor?
İlk Durak Kurum Değil, Veri Sorumlusudur
KVKK sisteminde ilgili kişinin doğrudan Kurula gitmesi kural değildir. Önce veri sorumlusuna yazılı başvuru yapılması, talebin açıkça belirtilmesi ve kimlik doğrulamasını sağlayacak bilgilerin sunulması gerekir. Bu aşama atlanıp doğrudan şikâyet yoluna gidildiğinde başvuru, esası incelenmeden usul yönünden değerlendirilebilir. İşte bu, uygulamada en çok karşılaşılan yanlış merci hatasıdır.
Süre Zincirini Kaçırmayın
Süre hesabı iki ayaklıdır: veri sorumlusunun cevap vermesi için öngörülen süre ve ilgili kişinin bu cevaptan sonra şikâyet yoluna başvurabileceği süre. Cevap hiç verilmezse süre, cevap süresinin dolduğu andan itibaren işlemeye başlar. Bu nedenle başvurunun yapıldığı tarih ve tebliğ edildiğine dair kayıt, dosyanın en kritik belgesidir. Elden yapılan, kaydı tutulmayan başvurular sonradan ispat sorunu doğurur.
Talebi Somut Yazmak
Genel ifadelerle yazılmış başvurular çoğu kez sonuçsuz kalır. Talebin hangi veriye, hangi işleme faaliyetine ve hangi sonuca yönelik olduğu açıkça belirtilmelidir: verinin silinmesi mi, üçüncü kişilere aktarımın durdurulması mı, işlemenin dayandığı hukuki sebebin açıklanması mı isteniyor? Ayrıca 5651 sayılı Kanun kapsamında yürüyen içerik kaldırma talepleri ile KVKK başvurusunun farklı süreçler olduğu unutulmamalıdır.
Şikâyet Yolu ve Tazminat Yolu Birbirinin Yerine Geçmez
Kurula yapılan şikâyet idari denetim sürecidir; kişilik hakkı ihlalinden doğan zararın tazmini ise genel hükümlere göre ayrıca talep edilir. Biri diğerini beklemez, ancak idari süreçte oluşan tespitler tazminat dosyasında delil değeri taşıyabilir. Bu iki yolun eşgüdümlü planlanması, aynı belgelerin iki kez toplanmasını da önler.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunmakta olup her veri işleme faaliyeti kendi bağlamında değerlendirilmelidir. Somut başvurunuz için, elinizdeki aydınlatma ve rıza metinleri üzerinden profesyonel bir inceleme yaptırmanız yararlı olacaktır.