Kişisel verilerin işlenmesinde açık rıza, sık başvurulan ancak en kolay sakatlanan hukuki sebeptir. Kişisel Veri ve Mahremiyet alanında KVKK, 6698 sayılı Kanun ve 5651 ekseninde yürüyen uyuşmazlıklarda tartışma çoğu zaman verinin işlenip işlenmediği değil, rızanın geçerli biçimde alınıp alınmadığı üzerine yoğunlaşır.
Açık Rıza Hangi Hâllerde Geçersiz Sayılır
- Belirli bir konuya ilişkin olmayıp genel ve sınırsız biçimde alınmışsa
- Rıza verilmediğinde hizmetten yararlanmanın engellendiği bir kurguya bağlanmışsa
- Bilgilendirme yapılmadan, aydınlatma metniyle aynı kutucukta birleştirilerek alınmışsa
- Geri alma imkânı fiilen sağlanmamışsa
- Zorunlu sözleşme koşulu hâline getirilmişse
Bu başlıklar, bir başvuruda ileri sürülecek iddianın iskeletini oluşturur. İtiraz soyut biçimde rızam yoktu şeklinde değil, hangi geçerlilik unsurunun eksik kaldığı gösterilerek kurulmalıdır.
Rızanın İspatı Kime Düşer
Verinin açık rızaya dayanılarak işlendiğini ileri süren taraf, bunu belgelemekle yükümlüdür. Uygulamada log kayıtları, onay zaman damgası, gösterilen metnin o tarihteki sürümü ve arayüz görüntüsü bu ispatın araçlarıdır. İlgili kişi açısından ise başvurunun yapıldığını ve içeriğini gösteren kayıtlar önem taşır; bu nedenle başvurunun kayıtlı posta, güvenli elektronik yöntem veya sisteme tanımlı elektronik posta üzerinden yapılması tercih edilmelidir.
Başvuru Zinciri: Önce Veri Sorumlusu, Sonra Kurul
- Talep, veri sorumlusuna yazılı olarak ve kimlik bilgileri eksiksiz biçimde iletilir.
- Talebin konusu somutlaştırılır: silme, düzeltme, aktarım bilgisi veya işlemenin durdurulması.
- Kanunda öngörülen cevap süresi takip edilir; cevap tarihi kayıt altına alınır.
- Cevap verilmez veya yetersiz kalırsa Kurula şikâyet yoluna gidilir.
- Zararın doğduğu hâllerde genel hükümlere göre tazminat talebi ayrıca değerlendirilir.
Bu sıralamanın atlanması sık görülen bir usul hatasıdır: veri sorumlusuna başvurmadan doğrudan Kurula yapılan şikâyet, ön koşul eksikliği nedeniyle sonuçsuz kalabilir.
Delil Eksikliğinin Şikâyeti Zayıflattığı Anlar
Başvurunun içeriğini ve tarihini gösteren belge sunulamadığında, sürenin işlemeye başladığı an tartışmalı hâle gelir. Aynı şekilde, işlenen verinin niteliğini ve nerede yayımlandığını gösteren ekran kayıtlarının alınmaması hâlinde iddia soyut kalır. Kayıtların şikâyetten önce toplanması bu riski ortadan kaldırır.
Genel Bilgilendirme
Bu yazı yol gösterici niteliktedir ve her veri işleme faaliyetinin hukuki dayanağı ayrı incelenmelidir. Başvurunuzdan sonuç alamadıysanız, sonraki adımı belirlemeden önce hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.