Kişisel veri uyuşmazlıklarında en sık savunulan gerekçe açık rızadır; en sık çürütülen gerekçe de odur. Bu rehber KVKK ve 6698 sayılı Kanun ile 5651 sayılı Kanun'un ilgili çerçevesinde açık rızanın geçerlilik şartlarını ve başvuru süresinin tebligat gecikmesiyle ilişkisini ele alır.
Açık Rıza Ne Zaman Gerçekten Açık Rızadır?
Kanun açık rızayı üç unsurla tanımlar: belirli bir konuya ilişkin olması, bilgilendirmeye dayanması ve özgür iradeyle açıklanması. Bu üç unsurdan biri eksikse ortada geçerli bir rıza yoktur. Uygulamada en çok tartışılan durumlar şunlardır:
- Hizmetin verilmesinin rıza şartına bağlanması, yani rıza verilmediğinde hizmetin sunulmaması
- Aydınlatma metniyle rıza metninin tek bir kutucukta birleştirilmesi
- Rızanın hangi veri kategorisi ve hangi amaç için alındığının belirsiz bırakılması
- Önceden işaretlenmiş onay kutuları ve toplu, kapsamı belirsiz ifadeler
Rıza Aranmayan Hâlleri Atlamamak
Her veri işleme faaliyeti rızaya dayanmak zorunda değildir. Kanunda öngörülen hâllerde, sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan ilgili olma, veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirmesi, bir hakkın tesisi ve korunması ile meşru menfaat gibi işleme şartları söz konusudur. Gereksiz yere rıza alınması, işlemenin hukuki dayanağını zayıflatır; çünkü rıza her zaman geri alınabilir ve geri alındığı anda işlemenin dayanağı ortadan kalkar.
Önce Veri Sorumlusu, Sonra Kurul
İlgili kişinin doğrudan Kurula şikâyette bulunması mümkün değildir. Önce veri sorumlusuna yazılı olarak başvurulması, veri sorumlusunun ise talebi en geç otuz gün içinde sonuçlandırması gerekir. Başvuru reddedilir, verilen cevap yetersiz bulunur veya süresinde cevap verilmezse Kurula şikâyet yolu açılır. Şikâyet için cevabın öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış günlük süre öngörülmüştür.
Tebligat Gecikmesi Süreyi Nasıl Etkiler?
Bu tabloda kritik nokta, cevabın hangi tarihte ulaştığıdır. Başvurunun ve cevabın kayıtlı elektronik posta, noter veya iadeli taahhütlü gönderi gibi tarihi kanıtlanabilir bir kanaldan yapılması, süre tartışmasını baştan sonlandırır. Cevap hiç gelmemişse otuz günlük sürenin bittiği tarih, dosyada ayrıca not edilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Veri kategorisi, işleme amacı ve sektörel düzenlemeler değerlendirmeyi değiştirebileceğinden, başvuru öncesinde profesyonel görüş alınması önerilir.