Kişisel veri işleyen kuruluşlarda idari para cezalarının önemli bir bölümü, verinin kendisinden değil rızanın alınış biçiminden kaynaklanır. Geçerli olmayan bir açık rıza, işlemenin tümünü hukuka aykırı hale getirir. 6698 sayılı KVKK ve internet yayınları bakımından 5651 sayılı Kanun çerçevesinde hazırlanan bu kontrol listesi, hem ceza öncesi hem ceza sonrası aşamayı ele alır.
Rızanın Geçerlilik Şartlarını Test Etmek
Açık rıza belirli bir konuya ilişkin olmalı, bilgilendirmeye dayanmalı ve özgür iradeyle açıklanmalıdır. Uygulamada en sık karşılaşılan sakatlık, hizmetin sunulmasının rıza şartına bağlanması ve böylece iradenin özgür olmaktan çıkmasıdır. Aynı şekilde, tek bir kutuya birden fazla amacın sıkıştırılması rızayı belirsiz hale getirir.
Rızaya Dayanmaması Gereken İşlemeler
- Sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan ilgili olan veri işlemeleri
- Kanunlarda açıkça öngörülen hallerde yapılan işlemeler
- Hukuki yükümlülüğün yerine getirilmesi için zorunlu olan kayıtlar
- İlgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş verilere ilişkin işlemeler
- Meşru menfaate dayanan ve dengeleme testi yapılmış işlemeler
Bu hallerde ayrıca rıza alınması, işlemenin dayanağını zayıflatır: rızanın geri alınmasıyla birlikte işlemenin hukuki temeli de tartışmalı hale gelir.
Ceza Kararı Geldiğinde Yapılacak Usul Kontrolü
Kararın tebliğ biçimi, savunma isteme yazısının usulüne uygun gönderilip gönderilmediği, savunma için tanınan sürenin fiilen kullanılabilir olup olmadığı ve kararda hangi fiilin hangi yükümlülük ihlaline bağlandığı tek tek incelenmelidir. İdari para cezasına karşı başvurulacak merci, cezanın dayanağına ve niteliğine göre belirlenir; yanlış merci seçimi bu alanda en sık görülen usul hatasıdır ve süre kaybına yol açar.
Ceza Öncesi Belge Düzeni
Veri envanteri, aydınlatma metinleri, rıza kayıtlarının zaman damgalı sürümleri, saklama ve imha politikası ile veri işleyenlerle yapılan sözleşmeler bir arada tutulmalıdır. İnceleme başladığında bu belgelerin sonradan üretilmiş görünmesi, savunmayı zayıflatan bir unsura dönüşür. Sürüm geçmişinin izlenebilir olması bu riski azaltır.
Başvuru Dilekçesinde Ölçülebilirlik
Savunma, genel ifadelerle değil; hangi işlemenin hangi hukuki sebebe dayandığı gösterilerek kurulmalıdır. Ihlalin niteliği, etkilenen kişi sayısı ve alınan teknik ve idari tedbirler somut biçimde ortaya konduğunda değerlendirme farklılaşabilir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; kuruluşun faaliyet alanı ve işlenen verinin niteliği sonucu etkiler. Bir inceleme ya da ceza kararıyla karşılaşıldığında, süre işlerken hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.