Açık rızanın alınmış olması, tek başına bir veri işleme faaliyetini hukuka uygun kılmaz; rızanın geçerli olması gerekir. 6698 sayılı KVKK uygulamasında yaptırım kararlarının önemli bir kısmı, rızanın hiç alınmamasından değil, geçerlilik unsurlarını taşımamasından kaynaklanır. Bu rehber, açık rıza temelli bir yaptırımda savunmanın nasıl kurulacağını ve sürecin nasıl zamanlanacağını ele alır.
Rızayı Geçersiz Kılan Üç Tipik Kurgu
Denetimlerde en sık karşılaşılan yapılar şunlardır: hizmetin verilmesi rıza şartına bağlanarak rızanın özgür iradeye dayanmaması; birden çok işleme amacının tek bir kutuda toplanarak rızanın belirli bir konuya ilişkin olmaktan çıkması; aydınlatma metninin rıza metniyle birleştirilmesi sonucu bilgilendirmenin ayırt edilememesi. Bu kurgular tespit edildiğinde, arşivde tutulan rıza kayıtlarının sayısı savunmaya katkı sağlamaz.
Rıza Yerine Başka Bir Hukuki Sebep Var mı
Savunmanın en verimli hattı çoğu zaman şudur: söz konusu işleme faaliyeti zaten rıza dışındaki bir hukuki sebebe dayanabiliyorsa, geçersiz rıza tek başına faaliyeti hukuka aykırı kılmayabilir. Sözleşmenin kurulması ve ifası, hukuki yükümlülüğün yerine getirilmesi ya da meşru menfaat gibi sebeplerin somut olayda uygulanabilirliği, veri kategorisi bazında ayrı ayrı gösterilmelidir. Özel nitelikli veriler bakımından ise rejimin farklı olduğu gözden kaçırılmamalıdır.
Karardan Önceki Aşama: Savunma İçin Verilen Süre
Kurul incelemesi sırasında veri sorumlusundan bilgi ve belge istenir ve buna cevap için süre tanınır. Bu aşamada verilen eksik ya da geç cevap, sonraki bütün süreci zorlaştırır. Cevap dosyası şu başlıklarla hazırlanmalıdır:
- İşleme faaliyetinin amacı, kapsamı ve veri kategorileri
- Her kategori için dayanılan hukuki sebep
- Rıza metninin sürüm geçmişi ve alınma yöntemi
- Saklama süreleri ile imha politikası ve uygulandığına ilişkin kayıtlar
- Aktarım yapılan taraflar ve aktarımın dayanağı
Tebliğ Sonrası Takvimin Kurulması
İdari para cezası kararının tebliğinden sonra ödeme, indirimli ödeme ve dava açma tarihleri tek bir takvimde toplanmalıdır. Kurul kararlarına karşı izlenecek yol, kararın türüne göre farklılık gösterdiğinden, karar metnindeki başvuru bilgisi güncel düzenlemeyle karşılaştırılarak doğrulanmalı; tereddüt hâlinde en kısa süre esas alınarak hareket edilmelidir.
Süreç Devam Ederken Yapılacak Düzeltme
Rıza kurgusunun yeniden yapılandırılması beklemeye alınmamalıdır. Ayrı onay alanları oluşturulması, aydınlatma metninin bağımsızlaştırılması ve geri alma imkânının fiilen işler hâle getirilmesi; hem tekrar eden bir yaptırım ihtimalini azaltır hem de yapılan işin somut belgesi olur.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Veri kategorisi, işleme amacı ve kararın tebliğ şekli hem savunmayı hem süreyi değiştirebileceğinden, dosyanıza özgü bir değerlendirme yapılması yerinde olacaktır.