Veri sorumluları bakımından açık rıza, çoğu zaman gerçek bir hukuka uygunluk sebebi olarak değil, sözleşme akışına iliştirilmiş bir onay kutusu olarak kurgulanmaktadır. KVKK ile 6698 sayılı düzenlemenin aradığı açık rıza ise belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan bir beyandır. İdari para cezası sonucunu doğuran uyuşmazlıkların önemli bölümü, bu üç unsurdan birinin eksikliğinden ve süreçteki usule aykırı işlem tercihlerinden doğar.
Rızanın Geçerliliğini Zayıflatan Kurgular
- Hizmetin verilmesinin rıza şartına bağlanması ve seçim imkânının fiilen kaldırılması
- Aydınlatma metni ile rıza metninin tek bir onay kutusunda birleştirilmesi
- Farklı amaçlar için tek bir toplu rıza alınması, amaç bazlı ayrımın yapılmaması
- Rızanın geri alınmasına ilişkin kanalın gösterilmemesi
- Rızanın alındığı anın, kapsamının ve sürümünün kayıt altına alınmaması
İspat Yükü Veri Sorumlusundadır
Uyuşmazlıkta çoğunlukla tartışma, rızanın alınıp alınmadığı üzerinde yoğunlaşır. Bu noktada sözlü beyan yeterli olmaz; hangi metnin, hangi tarihte, hangi kanaldan onaylandığını gösteren kayıtlar aranır. Yazılım güncellemeleri sırasında eski rıza metinlerinin sürüm bilgisiyle saklanmaması, ceza aşamasında savunmayı doğrudan zayıflatır.
Başvuru Sırasını Atlamamak
İlgili kişi bakımından süreç kural olarak önce veri sorumlusuna başvuru, ardından Kurula şikâyet biçiminde işler. Bu sıranın atlanması, şikâyetin esasa girilmeden değerlendirilmemesine yol açabilir. Veri sorumlusu tarafında ise başvuruya süresinde ve gerekçeli yanıt verilmemesi, tek başına bir aykırılık olarak değerlendirilebilir. Yanıt yazısında hangi hukuki sebebe dayanıldığı açıkça belirtilmelidir.
Ceza ile Kurul Kararına İtirazın Ayrı Yolları
Uygulamada en maliyetli hata, idari para cezasına karşı başvurulacak merci ile Kurul kararının hukuka aykırılığı iddiasının götürüleceği yargı yolunun birbirine karıştırılmasıdır. İkisinin süreleri ve inceleme kapsamı aynı değildir. Tebliğ tarihi, tebligatın kime yapıldığı ve şirket içinde evrakın kime ulaştığı ilk günden kayda geçirilmeli; süre hesabı bu tarihe göre kurulmalıdır. Yanlış mercie yapılan başvuru, süre içinde yapılmış sayılmayabilir.
Aykırılık Tespit Edildikten Sonraki Düzeltme Planı
Bir eksiklik saptandığında, savunma kadar giderme adımları da önemlidir. Veri envanterinin güncellenmesi, hukuka aykırı işlenen verinin silinmesi, ilgili kişilere bilgilendirme yapılması ve süreç sahiplerinin tanımlanması dosyaya somut belgelerle yansıtılmalıdır. Ayrıca 5651 sayılı Kanun kapsamına giren yayım varsa, içerik boyutuyla ilgili adımlar ayrıca planlanmalıdır.
Bu içerik genel çerçeve sunar; veri işleme faaliyetinin niteliği ve şirketin teknik altyapısı sonucu değiştirebileceğinden, somut bir inceleme veya ceza söz konusuysa dosya bazında hukuki destek alınması yerinde olur.