Boşanma sürecinde imzalanan protokoller çoğu zaman nafaka ve velayeti ayrıntılı düzenlerken, mal rejimi konusunu tek bir cümleyle geçer. Oysa mal rejimi tasfiyesi, TMK ve HMK bakımından kendi görev-yetki kuralları ve kendi zamanlaması olan ayrı bir uyuşmazlıktır.
Protokoldeki "Feragat" Cümlesi Ne Kadar Bağlar?
Anlaşmalı boşanma protokolündeki karşılıklı feragat ifadeleri, hâkim tarafından onaylanıp hükme geçirildiği ölçüde bağlayıcılık kazanır. Protokolde yer aldığı hâlde hükümde karşılığı bulunmayan düzenlemeler ile, kapsamı belirsiz genel feragat beyanları sonradan tartışma yaratır. Bu nedenle protokolde hangi malvarlığı kalemlerinin tasfiye dışında bırakıldığının tek tek sayılması, "tüm haklarımdan feragat ediyorum" türü kapalı ifadelerden çok daha güvenlidir. Edinilmiş mallara katılma, katkı payı ve değer artış payı taleplerinin ayrı ayrı ele alınması gerekir.
Görev: 4787 Sayılı Kanun Çerçevesinde Aile Mahkemesi
Mal rejiminden kaynaklanan davalar, aile mahkemesinin görev alanındadır. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Taşınmaz söz konusu olduğunda dahi uyuşmazlık mal rejimine dayanıyorsa görev değişmez; tapu iptali talebiyle kurulan bir dava ile mal rejimi tasfiyesi talebinin ayrıştırılması bu yüzden önemlidir.
Yetki ve Zamanlama: Bekletici Mesele
Tasfiye davasında yetki, boşanma davasının açıldığı yer ile bağlantılı olarak ele alınır; eşlerin son ortak yerleşim yeri de uygulamada gündeme gelen bir ölçüttür. Zamanlama yönünden belirleyici olan ise şudur: mal rejimi, boşanma kararının kesinleşmesiyle tasfiye edilir. Bu nedenle tasfiye davası boşanma derdestken açılabilir, ancak boşanmanın kesinleşmesi bekletici mesele yapılır. Davayı erken açmak hak kaybı doğurmaz; geç açmak ise zamanaşımı tartışması yaratır.
Tebligat Gecikmesi Nerede Zarar Verir?
Bu dosyalarda tebligat, iki noktada belirleyicidir. Birincisi, boşanma kararının kesinleşme şerhinin ne zaman alındığıdır; tarafa geç tebliğ edilen karar, kesinleşme tarihini ve dolayısıyla tasfiye talebinin süresini kaydırır. İkincisi, tasfiye davasında delil olarak istenen banka, tapu ve sosyal güvenlik kayıtlarına ilişkin müzekkere yazışmalarının gecikmesidir. Kesinleşme şerhli kararın bir örneğinin dosyada hazır tutulması ve müzekkere takibinin ara kontrol tarihleriyle yapılması, süreci belirgin biçimde kısaltır.
Tasfiye Dosyası İçin Hazırlık Listesi
- Evlilik tarihi ile boşanma davasının açıldığı tarihin kesin tespiti
- Bu iki tarih arasında edinilen taşınmaz, araç ve hesapların dökümü
- Kişisel mal iddiası varsa miras veya bağış belgesinin temini
- Kredili alımlarda ödeme kaynağının banka kayıtlarıyla eşleştirilmesi
- Protokolde tasfiye dışında bırakılan kalemlerin listelenmesi
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Evlilik süresi, mal varlığının yapısı ve protokolün lafzı sonucu doğrudan etkilediğinden, imza atılmadan önce hukuki değerlendirme alınmasında fayda vardır.