Anlaşmalı boşanmada tarafların en çok üzerinde durduğu konu nafakadır; ancak protokolün nasıl yazıldığı, çoğu zaman rakamın kendisinden daha belirleyicidir. TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun ekseninde hazırlanan bu rehber, nafaka protokolünün mahkeme onayı, görev ve yetki boyutunu ele alıyor.
Protokolün Hukuki Değeri
Taraflar arasında imzalanan protokol, tek başına icra edilebilir bir belge değildir. Bağlayıcılık, hakimin protokolü uygun bulup hükme geçirmesiyle doğar. Bu nedenle metinde yer alan her kalem, hakimin denetiminden geçecek biçimde açık yazılmalıdır. Özellikle çocuğa ilişkin düzenlemelerde hakim, tarafların anlaşmasıyla bağlı değildir; çocuğun üstün yararını gözeterek değişiklik önerebilir ve taraflar kabul etmezse anlaşmalı boşanma çekişmeliye döner.
Görevli Mahkeme ve Yetki
Boşanma ve nafaka davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi kurulmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Yetki bakımından eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir. Boşanma kararından sonra açılacak nafaka artırım veya kaldırma davalarında ise yetki kuralı farklıdır; bu davalar nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir. Taşınma halinde bu ayrım sıkça gözden kaçar.
Protokolde Somutlaştırılması Gereken Kalemler
- Nafakanın türü ayrı ayrı yazılmalıdır: tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası farklı hukuki temellere dayanır.
- Ödeme günü, yöntemi ve hesap bilgisi belirtilmelidir.
- Artış yöntemi ölçülebilir bir kritere bağlanmalıdır; belirsiz ifadeler ileride yeni dava doğurur.
- Eğitim, sağlık ve olağanüstü giderlerin kime ait olacağı ayrıca düzenlenmelidir.
- Kişisel ilişki takvimi tatil ve özel günler dahil edilerek yazılmalıdır.
- Maddi ve manevi tazminat ile mal rejimi tasfiyesine ilişkin talepler nafakadan ayrı gösterilmelidir.
Protokolde Sık Yapılan Hatalar
Yoksulluk nafakasından feragat ile iştirak nafakasından feragatin aynı hükümde toplanması başta gelen hatadır. Çocuk lehine olan nafakadan ana ya da baba peşinen vazgeçemez; bu yöndeki hükümler geçerli sayılmaz. Bir diğer sorun, mal rejimi tasfiyesinin protokole hiç yazılmaması ya da tüm talepler kapatıldı denilerek geçiştirilmesidir. Bu belirsizlik, boşanmadan sonra açılan ayrı bir davaya dönüşür.
Anlaşarak Bitirmek ile Çekişmeli Dava Arasında
Anlaşmalı yol hızlı olduğu için tercih edilir; ancak aceleyle imzalanan bir metin uzun yıllara yayılan bir yükümlülük doğurur. Nafaka miktarının tarafların gelir ve giderleriyle orantılı olmaması, kısa süre içinde artırım veya kaldırma davası açılmasına yol açar. Çekişmeli yolun ise delil toplama ve süre yükü ağırdır. Karar verilirken yalnızca bugünkü rakam değil, ödeme kapasitesinin sürdürülebilirliği ve çocuğun değişecek ihtiyaçları birlikte düşünülmelidir.
Bu yazı bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Aile dosyalarında en küçük ayrıntı sonucu değiştirebildiğinden, protokolü imzalamadan önce mutlaka bir aile hukuku avukatına inceletmenizi öneririz.