Boşanma protokolü imzalandığında taraflar çoğu zaman meseleyi kapandı sayar. Oysa mal rejiminin tasfiyesi, boşanmadan ayrı bir hukuki ilişki doğurur ve protokolde eksik ya da belirsiz bırakılan her başlık, yıllar sonra ikinci bir dosyanın konusu olur. Bu nedenle protokol metni, tasfiyenin de sözleşmesi olarak okunmalıdır.
Boşanma ile Tasfiye Aynı Dava Değildir
Mal rejiminden kaynaklanan alacak istemleri, boşanma davasından bağımsız olarak ileri sürülebilir. Uygulamada tasfiye istemi boşanma dosyasıyla birlikte açılsa bile, boşanma hükmünün kesinleşmesi beklenir. Rejimin tasfiyesi TMK kapsamında; yargılama usulü ise HMK ve aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı düzenleme çerçevesinde yürür. Talebin katılma alacağı mı, değer artış payı mı yoksa kişisel malın iadesi mi olduğu baştan belirlenmelidir; bu üç talebin hesap yöntemi birbirinden farklıdır.
Görev ve Yetki
Mal rejimi uyuşmazlıkları aile mahkemesinin görev alanındadır; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetki bakımından, boşanma davası devam ederken açılan tasfiye istemlerinde boşanma davasına bakan mahkeme belirleyici olur. Boşanma kesinleştikten sonra açılan davalarda ise davalının yerleşim yeri esas alınır. Tasfiyeye konu taşınmazlar farklı illerde bulunsa dahi, alacak istemi taşınmazın aynına ilişkin sayılmadığından taşınmazın bulunduğu yer kesin yetki doğurmaz; bu ayrım sık karıştırılır.
Protokolün Bağlayıcılığı Nereye Kadar
- Protokolün boşanma hükmüne yansıtılıp yansıtılmadığı kontrol edilir; hükme geçirilen düzenleme ile yalnızca taraflar arasında kalan metin aynı sonucu doğurmaz.
- Feragat ifadelerinin kapsamı incelenir: yalnızca nafakayı mı, mal rejimi alacaklarını da mı kapsıyor?
- Taşınmaz devri öngörülmüşse tapuda işlem yapılmasına elverişli biçimde düzenlenip düzenlenmediğine bakılır.
- Ödeme takvimi, temerrüt sonucu ve teminat düzenlenmiş mi kontrol edilir.
- Çocuğa ilişkin düzenlemelerin mali başlıklarla iç içe geçirilmiş olması, sonradan değişiklik talebini güçleştirebilir.
Hesabın Belgelenmesi
Tasfiyede belirleyici olan, malın kimin adına kayıtlı olduğu kadar hangi kaynakla edinildiğidir. Bu nedenle edinme tarihindeki ödeme akışı, kredi kullanımı ve ödemelerin hangi hesaptan yapıldığı belgelenmelidir. Miras veya bağış yoluyla gelen değerler ile bunların yerine geçen malların ayrıştırılması, alacağın miktarını doğrudan etkiler. Şirket payları ve ticari işletme söz konusuysa değerleme tarihi tartışmanın merkezine yerleşir.
Anlaşma ile Yargılama Arasında
Tasfiye dosyaları bilirkişi incelemesi nedeniyle uzun sürer ve tarafların ekonomik planlarını askıda tutar. Karşılıklı devir veya tek seferlik bedel ödemesi yoluyla varılacak çözüm çoğu zaman daha öngörülebilirdir. Ancak yapılacak anlaşmanın hangi talepleri kapsadığı ve tapu, banka ile ortaklık kayıtlarında nasıl uygulanacağı yazılı olarak belirlenmelidir.
Bilgi Notu
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; evlilik tarihi, rejimin türü ve protokolün metni sonucu değiştirir. İmza atmadan önce protokolün hukukçu tarafından incelenmesi önemlidir.