Boşanma Davası

Boşanma davası açmadan önce bilinmesi gereken üç şey var: hangi sebebe dayanacağınız, davanın nerede açılacağı ve yargılamanın hangi özel kurallara tabi olduğu. Bunlar dosyanın seyrini baştan belirler.

Boşanma davası nerede açılır?

Yetkili mahkeme kanunda düzenlidir: eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi (TMK m.168).

Bu iki seçenekli yetki kuralıdır; davacı ikisinden birini seçebilir. Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında ise yetki farklıdır: nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.177).

En sık dayanılan sebep: evlilik birliğinin sarsılması

Kanun şöyle der: evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir (TMK m.166/1).

Burada kritik bir denge vardır: davacının kusuru daha ağır ise, davalının açılan davaya itiraz hakkı vardır (TMK m.166/2). Ancak bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.

Bu nedenle çekişmeli davada kusur ispatı davanın merkezindedir.

Dava reddedilirse: 2024'te kısalan süre

Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir (TMK m.166/4).

Bu süre güncel değişiklikle kısaldı: hüküm 14/11/2024 tarihli 7532 sayılı Kanun'un 13. maddesiyle değiştirilmiş; daha önce üç yıl olan süre bir yıla indirilmiştir. Eski kaynaklarda hâlâ üç yıl yazdığı için dosya planlamasında bu ayrıma dikkat edilmesi gerekir.

Dava açılınca hâkim hangi önlemleri alır?

Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri re'sen alır (TMK m.169). Kanun bunları sayar: eşlerin barınması, geçimi, eşlerin mallarının yönetimi ve çocukların bakım ve korunması.

"Re'sen" ifadesi önemlidir: talep edilmese bile hâkim bu önlemleri kendiliğinden alabilir. Acil koruma ihtiyacı olan dosyalarda bu hüküm ilk başvurulacak yerdir.

Boşanma yargılamasının özel kuralları

Boşanma davası genel usule tabidir, ancak kanun beş özel kural koyar (TMK m.184):

• Hâkim, davanın dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz.
• Hâkim bu olgular hakkında re'sen veya istem üzerine taraflara yemin öneremez.
• Tarafların bu konudaki her türlü ikrarları hâkimi bağlamaz.
• Hâkim kanıtları serbestçe takdir eder.
• Boşanmanın fer'î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz.

Davanın sonucunda neler istenebilir?

• Maddi tazminat: Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan isteyebilir (TMK m.174/1).
• Manevi tazminat: Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf isteyebilir (TMK m.174/2).
• Yoksulluk nafakası: Yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla süresiz isteyebilir (TMK m.175).
• Mal rejimi tasfiyesi: Edinilmiş mallara katılma rejiminde her eş, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibidir (TMK m.202, m.236).
• Velayet ve kişisel ilişki: Çocuğun sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararı esas alınarak düzenlenir (TMK m.182).

Manevi tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez (TMK m.176/1) — maddi tazminat ve yoksulluk nafakası ise toptan veya irat biçiminde ödenebilir.

Dosyanızda ilk bakılacaklar

• Yetkili mahkeme seçimi (TMK m.168'deki iki seçenek)
• Dayanılacak boşanma sebebi ve bunun ispat araçları
• Kusur durumuna ilişkin somut olaylar ve tarihler
• Acil koruma ihtiyacı (TMK m.169 geçici önlemler)
• Malvarlığının edinilme tarihleri (edinilmiş mal / kişisel mal ayrımı)
• Çocuk varsa yaşı, eğitimi ve fiilen kiminle yaşadığı

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; hükümlerin dosyanıza uygulanması somut koşullara göre değişir.