Anlaşmalı boşanmada tarafların en çok tartıştığı kalem nafakadır; buna karşılık protokoller çoğu zaman iki satırla geçiştirilir. Oysa protokolün ifadesi, ileride açılacak artırım, azaltım ya da kaldırma davalarının seyrini doğrudan belirler. Bu rehber, Türk Medeni Kanunu ve HMK çerçevesinde nafaka maddesinin nasıl kurulacağını ele alır.
Hangi Nafakadan Söz Ediyoruz?
Protokolde en sık yapılan hata, farklı hukuki niteliklere sahip kalemleri tek bir başlıkta toplamaktır. Ayrı ayrı yazılması gereken kalemler şunlardır:
- Çocuk için ödenecek iştirak nafakası
- Eş yararına yoksulluk nafakası
- Dava süresince istenen tedbir nafakası
- Nafakadan ayrı olarak kararlaştırılan maddi ve manevi tazminat
Bu ayrım önemlidir; çünkü kaldırılma ve değiştirilme şartları her kalem için farklıdır. Tek kalemde birleştirilen ödemeler, sonraki davalarda hangi kısmın neye karşılık geldiği tartışmasına yol açar.
Artış Kaydının Yazımı
Nafakanın her yıl artırılacağına ilişkin kayıt, ileride açılacak artırım davasını gereksiz kılabilir. Burada ölçüt açık ve hesaplanabilir olmalıdır; "uygun oranda artırılır" gibi belirsiz ifadeler infazda tartışma doğurur. Artışın hangi veriye bağlandığı, hangi ayda uygulanacağı ve ilk artışın hangi yıl yapılacağı ayrı ayrı yazılmalıdır.
Ödeme ve İspat Düzeni
- Ödemenin yapılacağı gün ve hesap protokolde belirtilir.
- Ödemelerin banka kanalıyla ve açıklama yazılarak yapılması kararlaştırılır.
- Elden ödeme yapılacaksa imzalı belge düzeni öngörülür.
- Ödemenin gecikmesi hâlinde icra takibine konu edilebileceği açıkça yazılır.
Açıklama yazılmadan yapılan havaleler, sonraki dönemde "borç ödemesiydi" savunmasına açık hâle gelir; bu nedenle açıklama alanı ihmal edilmemelidir.
Velayet ve Kişisel İlişki ile Bağlantı
Nafaka maddesi, kişisel ilişki düzenlemesinden bağımsız yazılmamalıdır. Çocuğun uzun süreli olarak diğer ebeveynin yanında kaldığı dönemler, eğitim ve sağlık giderlerinin kim tarafından karşılanacağı ve okul dönemi masraflarının nafakaya dâhil olup olmadığı protokolde netleştirilmelidir. Aksi hâlde her masraf kaleminde yeni bir uyuşmazlık doğar.
Anlaşmalı Yol ile Çekişmeli Dava Arasındaki Tercih
Anlaşmalı boşanma hızlıdır, ancak hâkim protokolü uygun bulmazsa değişiklik önerebilir ve taraflar kabul etmezse dosya çekişmeli yola döner. Bu nedenle protokolü, özellikle çocuğun menfaatine ilişkin kısımlarda gerçekçi kurmak gerekir. Karşı tarafın gelir durumu bilinmiyorsa ya da mal rejimi tasfiyesi tartışmalıysa, aceleyle imzalanan bir protokol uzun vadede hak kaybı doğurabilir; bu hâllerde çekişmeli yolda araştırma yapılması daha isabetli olabilir.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Tarafların gelir düzeyi, çocuk sayısı ve yaşı ile mal varlığı yapısı protokolün içeriğini değiştirir. İmza öncesinde metnin bir hukukçu tarafından incelenmesi, sonradan açılacak davaların önüne geçer.