Boşanma ya da ayrılık sürecinde hazırlanan protokollerin en çok tartışma yaratan kısmı, çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair maddedir. Nafaka rakamı sayısal olduğu için nettir; kişisel ilişki ise cümle nasıl yazıldıysa öyle uygulanır. TMK ve HMK çerçevesinde, aile mahkemelerinin görev alanına giren bu konuda protokolün dili doğrudan uygulanabilirliği belirler.
Belirsiz Cümle, Belirsiz Uygulama Demektir
Uygun görülen zamanlarda ya da tarafların anlaşacağı şekilde gibi ifadeler, ilişki iyi gittiği sürece sorun çıkarmaz; anlaşmazlık başladığı anda ise icra edilemez hâle gelir. Bir maddenin uygulanabilir sayılması için şu üç unsurun okunabilmesi gerekir: hangi gün ve saatte başlayıp bittiği, teslim ve iade yerinin neresi olduğu, kimin hazır bulunacağı.
Takvimi Baştan Kurgulamak
- Hafta içi ve hafta sonu düzeninin ayrı ayrı yazılması
- Yarıyıl ve yaz tatilinin başlangıç–bitiş tarihlerine bağlanması
- Dinî ve resmî bayramlar ile doğum günlerinde dönüşümlü sıra
- Şehirlerarası veya yurt dışı mesafede ulaşım masrafı ve refakat
- Çocuğun okul, sınav ve sağlık takvimiyle çakışma hâlinde telafi kuralı
Çocuğun Yaşı Dikkate Alınmadan Yazılan Protokoller
Emzirme dönemindeki bir bebekle ergenlik çağındaki bir çocuk için aynı düzenin yazılması, kısa sürede fiilî uyuşmazlık doğurur. Protokole, çocuk büyüdükçe düzenin kademeli değişeceğine dair açık bir geçiş kuralı konulması ileride yeniden dava açma ihtiyacını azaltır. Unutulmamalıdır ki hâkim, tarafların anlaşmasıyla bağlı olmaksızın çocuğun üstün yararını gözeterek düzenlemeyi değiştirebilir.
İhlal Halinde: Konuşarak Çözmek mi, Yargısal Adım mı?
Teslimin aksadığı ilk durumda hemen dava düşünmek yerine ihlalin niteliğine bakılmalıdır. Tek seferlik gecikme ile sistematik engelleme farklıdır. Yazışma, mesaj kayıtları ve teslim tutanakları tarih sırasıyla biriktirildiğinde, hem müzakerede hem yargısal başvuruda elinizde nesnel bir tablo bulunur. Anlaşma yolu tercih edilecekse yapılan mutabakat sözlü bırakılmamalı, yazılı olarak kayda geçirilmelidir. Çekişmeli yola geçme kararı ise duygusal gerilimden değil, mevcut düzenin çocuk için işlemez hâle gelmesinden doğmalıdır.
Aile dosyalarında her ailenin koşulu farklıdır; burada anlatılanlar genel yaklaşımı gösterir. Protokol metnini imzalamadan önce, kendi takviminize göre bir aile hukuku avukatına kontrol ettirmeniz ileride yaşanacak tartışmaları büyük ölçüde önler.