Boşanma sürecinde tarafların en çok tartıştığı konu çoğu zaman mal rejiminin tasfiyesidir. TMK'nın mal rejimi hükümleri, usul bakımından HMK ve görev yönünden 4787 sayılı Kanun birlikte işlediği için, taraflar arasında yapılan protokolün hem içerik hem biçim bakımından tutarlı olması gerekir.
Hangi Rejim, Hangi An
Tasfiye hesabının temelinde iki soru vardır: taraflar arasında hangi mal rejimi geçerlidir ve rejim hangi anda sona ermiştir. Evlilik tarihi, varsa noterde yapılmış sözleşmeyle seçilmiş bir rejim, edinilmiş mal ile kişisel mal ayrımı ve malın edinildiği tarih; bunların hepsi tek bir tabloda toplanmalıdır. Bu tablo kurulmadan yazılan protokol, sonradan "neyin karşılığı ödendi" tartışmasına açık kalır.
Protokol Metninde Ölçülebilirlik
- Her taşınmaz için ada–parsel bilgisi; her araç için plaka ve tescil kaydı
- Banka hesapları, katılım payı ve bireysel emeklilik birikimleri için kurum ve hesap referansı
- Ödeme yapılacaksa tutar, tarih, taksit sayısı ve ödemenin yapılacağı hesap
- Devir işleminin hangi tarafça, hangi masrafla ve hangi tarihe kadar yapılacağı
- Şirket payı varsa devrin şirket ana sözleşmesi ve pay defteri bakımından nasıl tamamlanacağı
"Taraflar birbirlerinden herhangi bir talepte bulunmayacaktır" gibi genel ibareler, hangi kalemlerin kapsandığı yazılmadıkça uyuşmazlığı bitirmez.
Anlaşmalı Boşanma ile Tasfiyeyi Ayırt Etmek
Anlaşmalı boşanma protokolü ile mal rejimi tasfiyesi çoğu zaman aynı metinde toplanır; ancak hukuki nitelikleri farklıdır. Boşanmanın ferilerine ilişkin kısımlar hâkimin onayıyla hüküm hâline gelirken, tasfiyeye ilişkin taahhütlerin uygulanabilirliği metnin açıklığına bağlıdır. Tapu devri gibi şekle tabi işlemler için protokolde verilen sözün tek başına yeterli olmayabileceği, devrin ayrıca resmî şekilde tamamlanması gerektiği hatırda tutulmalıdır.
Anlaşma mı, Dava mı: Karşılaştırma Ölçütü
Protokolle çözüm ile tasfiye davası arasındaki seçim üç veriyle yapılır: malvarlığının tespit edilebilirliği, karşı tarafın ödeme kabiliyeti ve zamanın tarafa etkisi. Malvarlığının önemli bölümü gizlenmişse veya üçüncü kişilere devredildiği düşünülüyorsa, dava yolundaki araştırma imkânı anlaşmadan daha değerli olabilir. Buna karşılık kalemler net, ödeme kabiliyeti sağlamsa, protokol hem süreyi hem masrafı azaltır.
Anlaşma yolu seçildiğinde bile, protokolün uygulanmaması ihtimaline karşı hangi hukuki yolun açık kaldığı metinde düşünülmüş olmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Rejim türü, malın edinilme tarihi ve tarafların ekonomik durumu sonucu değiştirebileceğinden, protokol imzalanmadan önce metnin ayrıca hukuken incelenmesi yerinde olur.