Boşanma davası kesinleştikten sonra tarafların en çok zorlandığı aşama, mal rejiminin tasfiyesidir. Buradaki uyuşmazlık duygusal değil hesap kitap işidir ve sonucu belirleyen şey, hangi malın ne zaman, hangi parayla edinildiğini gösteren kayıt zinciridir. Bu rehber TMK ve HMK çerçevesinde delil toplama düzenini ve usule aykırı işlem nedeniyle oluşan kayıpları ele alır.
Tarih çizgisini kurmak
Tasfiye çalışması, evlilik tarihinden itibaren uzanan bir zaman çizelgesiyle başlar. Bu çizelgeye evlenme tarihi, dava tarihi, malların edinim tarihleri ve varsa mal rejimi sözleşmesinin düzenlendiği tarih işlenir. 2002 yılında yürürlüğe giren düzenlemeyle yasal mal rejiminin değişmiş olması nedeniyle, malın hangi dönemde edinildiği doğrudan sonuca etki eder. Bu ayrım yapılmadan hazırlanan hesap tabloları çoğu kez baştan tartışmalı hâle gelir.
Toplanacak belgelerin haritası
- Tapu ve trafik kayıtları: edinim tarihi, bedeli ve devir geçmişi.
- Banka kayıtları: peşinat ödemeleri, kredi taksitleri, havale açıklamaları.
- Kişisel mal iddiasının dayanakları: miras belgesi, bağış beyanı, evlilik öncesi hesap dökümü.
- Değer artışına ilişkin belgeler: tadilat faturaları, ruhsat ve proje evrakı.
- Şirket payları: ortaklık kayıtları, sermaye artırım belgeleri.
Kişisel mal ile edinilmiş mal ayrımı
Uygulamadaki asıl çekişme, bir malın kişisel mal mı yoksa edinilmiş mal mı sayılacağı noktasında düğümlenir. Miras yoluyla gelen ya da evlilik öncesi elde edilen bir değerin satılıp yeni bir mal alınmasında, paranın izinin kesintisiz gösterilmesi gerekir. Zincirde bir halka eksikse, ikame iddiası ispat edilememiş sayılabilir. Bu nedenle satış bedelinin hangi hesaba girdiği ve oradan hangi ödemeye gittiği ayrı ayrı belgelenmelidir.
Zamana ve usule ilişkin uyarılar
- Boşanmanın kesinleşmesinden sonra işleyen süreler gözden kaçırılmamalıdır; tasfiye talebi süresiz değildir.
- Kayıtların üçüncü kişilerden mahkeme kanalıyla istenmesi gerekir; izinsiz elde edilen belgeler tartışmaya açıktır.
- Talep miktarı belirsizse, dava türü ve harç bakımından uygun usul seçilmelidir.
- Bilirkişi incelemesi öncesinde tüm belgelerin dosyada tam olması, ek rapor gecikmesini önler.
Kapanış notu
Mal rejimi dosyalarında ispat yükü, iddiayı ileri sürene aittir; bu yüzden belgesiz anlatım nadiren sonuç verir. Yukarıdaki başlıklar genel bir çalışma düzeni sunar. Evlilik süresi, malların niteliği ve elinizdeki kayıtlara göre izlenecek yöntem değişeceğinden, hesap çalışmasını bir hukukçu eşliğinde yapmanız faydalı olur.