Anlaşmalı boşanma protokolleri çoğu zaman velayet ve nafaka başlıkları üzerinde uzun uzun tartışılırken, mal rejiminin tasfiyesi tek bir cümleyle geçiştirilir. TMK ve HMK ile aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı düzenleme çerçevesinde yürüyen bu süreçte, protokoldeki tasfiye maddesinin eksik yazılması sonradan ayrı bir dava yükü doğurur.
Protokolde Tasfiye Neden Ayrı Yazılmalı?
Edinilmiş mallara katılma rejiminde eşlerin birbirinden talep edebileceği alacak, nafaka ve tazminattan bağımsız bir hukuki temele dayanır. Protokolde yalnızca "taraflar birbirlerinden maddi ve manevi tazminat talep etmemektedir" ifadesinin bulunması, katılma alacağı bakımından açık bir feragat anlamına gelmeyebilir; tersi de mümkündür. Bu belirsizlik, boşanma kesinleştikten sonra açılan tasfiye davasında tarafların yıllarca süren yeni bir tartışmaya girmesine yol açar. Bu nedenle her taşınmaz, araç, banka hesabı ve şirket payı için ayrı satır açılması gerekir.
Karıştırılan Kalemler
- Katılma alacağı ile yoksulluk nafakasının aynı cümlede kapatılması
- Kişisel mal ile edinilmiş malın protokolde ayrıştırılmaması
- Kredi borcu devam eden taşınmazda borcun kime kalacağının yazılmaması
- Ziynet eşyası talebinin hiç ele alınmaması
- Devir işleminin hangi sürede yapılacağının belirtilmemesi
Hâkimin Onay Denetimi ve İtiraz
Anlaşmalı boşanmada hâkim protokolü aynen onaylamak zorunda değildir; özellikle çocukların menfaatine ilişkin maddelerde değişiklik önerebilir. Taraflardan biri bu değişikliği kabul etmezse anlaşmalı boşanma çekişmeliye döner ve tasfiye başlığı da yeniden açılır. Duruşmada beyanların protokolle uyumlu olması bu yüzden önemlidir; tutanağa geçen sözlü beyan ile yazılı metin çeliştiğinde, hangi iradenin esas alınacağı tartışması doğar.
Tasfiye Talebini Belgelendirme Sırası
- Evlilik tarihi ile boşanma davasının açıldığı tarih arasındaki dönem sınırı belirlenir.
- Bu dönemde edinilen taşınmaz ve araçlar için tapu ve tescil kayıtları çıkarılır.
- Banka hesap hareketleri ve kredi ödemeleri dönemsel olarak dökülür.
- Kişisel mal iddiası varsa miras, bağış veya evlilik öncesi edinim belgelenir.
- Katkı ve değer artışına ilişkin ödeme kayıtları ayrı bir klasörde toplanır.
Protokol Sonradan Değiştirilebilir mi?
Boşanma hükmü kesinleştikten sonra protokolün mali hükümlerini değiştirmek kural olarak mümkün değildir; ancak çocuğa ilişkin nafaka ve kişisel ilişki düzenlemeleri, koşullar değiştiğinde yeniden dava konusu yapılabilir. Mal rejimine ilişkin maddelerde ise irade sakatlığı gibi sınırlı sebepler dışında geri dönüş yolu dardır. Bu asimetri, protokolün imzadan önce satır satır okunmasını zorunlu kılar.
Buradaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir. Malvarlığının yapısı, evlilik süresi ve edinim tarihleri her dosyada farklı sonuç üretebileceğinden, protokolü imzalamadan önce metni bir aile hukuku uygulamacısına inceletmeniz güvenli olur.