Nafaka talebi tek bir kurum gibi görünse de, talebin türüne göre görevli mahkeme, yetkili yer ve dava açma süresi değişir. Bu ayrımın kurulmaması, aylarca süren bir yargılamanın usulden ret ile sonuçlanmasına yol açabilir.
Nafaka Türleri ve Görevli Mahkeme
Boşanma davası devam ederken talep edilen tedbir nafakası ile boşanmanın sonuçlarına bağlanan yoksulluk ve iştirak nafakası, aile mahkemesinin görev alanındadır. Evlilik birliği sürerken bakım yükümlülüğünün yerine getirilmemesi hâlinde istenen nafaka da aynı şekilde aile mahkemesinde görülür. Buna karşılık TMK'nın yardım nafakasına ilişkin hükümlerine dayanan talepler, aile hukukundan kaynaklandığı için yine aile mahkemesine yöneltilir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir.
Yetki: Boşanma Sırasında ve Sonrasında Farklıdır
Boşanma davasıyla birlikte ileri sürülen nafaka taleplerinde yetki, boşanma davasının yetkisine bağlıdır: eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir. Boşanma hükmü kesinleştikten sonra açılacak bağımsız nafaka davalarında ise nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkili kılınmıştır. Bu ayrım, taşınma sonrası açılan artırım davalarında sıkça gözden kaçar ve yetki itirazına konu olur.
Bir Yıllık Süre Hangi Talepler İçin İşler?
Boşanmanın kesinleşmesinden sonra açılacak ve boşanmanın fer'i sonuçlarına ilişkin olan davalar, TMK uyarınca boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıllık süreye tabidir. Bu süre özellikle yoksulluk nafakası bakımından önem taşır: boşanma davasında talep edilmemiş ve süresi içinde ayrıca dava açılmamışsa hak kaybolur. Buna karşılık çocuk için istenen iştirak nafakası, çocuğun üstün yararı gereği bu süreye bağlı olmaksızın istenebilir.
Artırım, Azaltma ve Kaldırma Davalarında Usul
- Değişen koşullara dayalı artırım talebinde, önceki karardan bu yana geçen sürede tarafların ekonomik durumundaki değişim somut belgeyle ortaya konur.
- Nafaka yükümlüsünün gelirindeki azalma, işsizlik veya sağlık durumu iddiaları için SGK kayıtları ve resmi belgeler sunulmalıdır.
- Yoksulluk nafakasının kaldırılması, alacaklının yeniden evlenmesi veya fiilen evli gibi yaşaması gibi olgulara dayandırılıyorsa, ispat yükü talep edene aittir.
- Nafaka miktarında kendiliğinden artış öngören bir hüküm varsa, yeni dava açmadan önce bu kaydın kapsamı okunmalıdır.
Tedbir Nafakasının İhmali
- Boşanma dilekçesinde tedbir nafakası talep edilmediğinde, yargılama süresince geçen dönem için hak doğmayabilir.
- Talep varsa hâkim, tarafların ekonomik durumunu araştırarak yargılamanın başında karar verebilir.
- Karar verilmesine rağmen ödenmeyen nafaka için ilamlı icra takibi başlatılır; ödememe hâli ayrıca icra ceza boyutunda değerlendirilebilir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; tarafların gelir durumu, çocuğun yaşı ve boşanma kararının kesinleşme tarihi sonucu değiştirir. Talebinizi hazırlamadan önce kesinleşme şerhli kararı ve gelir belgelerinizi bir hukukçuyla gözden geçirmeniz uygun olur.