Boşanmanın maddi sonuçları çoğu zaman boşanma davasından daha uzun sürer. Mal rejiminin tasfiyesi, TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun çerçevesinde ayrı bir dava olarak yürür; bu ayrımın gözden kaçması, taleplerin zamansız veya yanlış yerde ileri sürülmesine yol açar.
Boşanma Davasıyla Aynı Dosya Değildir
Katılma alacağı, değer artış payı ve katkı payı talepleri boşanma davasının fer'i nitelikte sonuçlarından değildir; bağımsız bir dava ile istenir. Bu dava boşanma davasıyla birlikte açılabilirse de, karara bağlanması kural olarak boşanma hükmünün kesinleşmesine bağlıdır. Bu nedenle uygulamada tasfiye davası açılır ve boşanma dosyası bekletici mesele yapılır. Talebin niteliği baştan doğru belirlenmezse, harç ve zamanaşımı tartışmaları sonradan aleyhe sonuç doğurabilir.
Görev ve Yetki
Mal rejiminden kaynaklanan davalar aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi kurulmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Yetki bakımından ise TMK'da mal rejimi tasfiyesine özgü bir düzenleme bulunur: eşlerden birinin ölümü hâlinde ölenin son yerleşim yeri, boşanma veya evliliğin iptali hâlinde bu davaya bakan mahkeme, diğer hâllerde ise davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi ölçüt alınır. Taşınmaz malların başka illerde bulunması bu kuralı değiştirmez; bu nokta sıkça karıştırılır.
Tasfiyenin Hesap Mantığı
Hesap, malın hangi mal grubuna girdiğinin belirlenmesiyle başlar. Edinilmiş mal ile kişisel mal ayrımı, malın edinim tarihi ve kaynağıyla ilgilidir. Miras veya bağış yoluyla gelen değerler ile evlilik öncesi mevcut olan varlıklar farklı değerlendirilir. Bir malın satılıp yerine yenisinin alınmış olması hâlinde ikame değer izlenmelidir. Değer tespitinde esas alınacak tarih ile tasfiye anındaki değer arasındaki fark, alacağın miktarını doğrudan belirler.
Delil Toplamada Öncelik
- Tapu, araç ve şirket pay kayıtlarının edinim tarihleriyle birlikte çıkarılması
- Banka hesap hareketleri, kredi ödeme planları ve konut kredisi taksit kayıtları
- Bağış ve miras yoluyla gelen değerlerin belgelenmesi
- Üçüncü kişiye devredilmiş mallar bakımından devir tarihleri ve bedelleri
- Ziynet eşyası talepleri için düğün kayıtları ve tanık beyanları
Mal Kaçırma Riskine Karşı Tedbir
Dava açılmadan ya da açılırken taşınmazlar ve şirket payları üzerine ihtiyati tedbir talep edilmesi, kararın uygulanabilirliğini korur. Talebin kabulü için devir riskinin somut belirtileri gösterilmeli; salt ihtimalden ibaret anlatım yerine, yakın tarihli devirler veya satış ilanları gibi veriler sunulmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Evlilik süresi, malların edinim biçimi ve boşanma dosyasının aşaması tasfiye stratejisini değiştirdiğinden, talep listesini oluşturmadan önce hukuki değerlendirme almanız yararınıza olacaktır.