Boşanma davasında hangi şehirde dava açılacağı çoğu zaman pratik bir tercih gibi görülür; oysa yetki kuralı kanunda özel olarak düzenlenmiştir ve karşı taraf itiraz ettiğinde dosya aylar sonra başka bir mahkemeye gidebilir. Anlaşmalı boşanmada ise protokolün içeriği kadar hâkim önündeki usulî aşamalar belirleyicidir.
İki Seçenekli Yetki Kuralı
Türk Medeni Kanunu, boşanma davasında yetkiyi eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesine bağlar. Bu iki seçenekten hangisinin tercih edileceği davacıya aittir; ancak seçilen yerin gerçekten kurala uyduğunun belgelenmesi gerekir. Adres kaydı ile fiilî yerleşim farklıysa yetki itirazı gündeme gelir. Yeni taşınılmış bir şehirde dava açılacaksa, yerleşme iradesini gösteren belgeler baştan hazırlanmalıdır.
Aile Mahkemesi Bulunmayan Yerlerde Durum
4787 sayılı Kanun aile mahkemelerini kurmuştur; aile mahkemesi kurulmamış yerlerde davalara aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi bakar. Dilekçenin doğrudan asliye hukuk mahkemesine hitaben yazılması bu yerlerde sorun oluşturmaz, ancak aile mahkemesi bulunan bir yargı çevresinde genel mahkemeye başvurulması görev sorununa yol açar.
Anlaşmalı Boşanmada Protokolün Usulî Rolü
Anlaşmalı boşanma, tarafların her konuda uzlaşmasıyla tamamlanmaz; hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi gerekir. Protokolde çocukla kişisel ilişki, velayet, nafaka ve mal rejimine ilişkin düzenlemeler yer alır; ancak hâkim çocuğun üstün yararına aykırı gördüğü noktalarda değişiklik isteyebilir. Protokolün şu yönlerden kontrol edilmesi yerinde olur:
- Nafaka türlerinin ayrı ayrı ve miktarıyla belirtilmesi
- Kişisel ilişki günlerinin infaz edilebilir açıklıkta yazılması
- Mal rejimi tasfiyesine ilişkin feragat ifadelerinin kapsamının netleştirilmesi
- Tarafların imza ve tarih bilgilerinin eksiksiz olması
Yabancılık Unsuru Varsa
Eşlerden biri yabancı uyrukluysa ya da evlilik yurt dışında gerçekleşmişse, uygulanacak hukuk ve Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi ayrıca değerlendirilir. Yurt dışında verilmiş bir boşanma kararının Türkiye'de sonuç doğurması için tanıma-tenfiz yolunun ayrı bir dava olduğu gözden kaçırılmamalıdır.
Yetki İtirazının Zamanı
Yetki itirazı ilk itirazlar arasındadır ve cevap dilekçesinde, süresi içinde ileri sürülmezse kural olarak dinlenmez. Bu nedenle davalı tarafta dava dilekçesinin tebliğ tarihi, cevap süresinin son günüyle birlikte kaydedilmelidir.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; eşlerin adres geçmişi, çocukların durumu ve mal varlığı yapısı değerlendirmeyi değiştirir. Dilekçe hazırlanmadan önce dosyanın bütün olarak bir avukatla incelenmesi uygun olur.