Velayet uyuşmazlıklarında en sık duyulan yanılgı, konunun süreye tabi olmadığı düşüncesiyle usul takviminin gevşetilmesidir. Velayetin değiştirilmesi talebi bakımından dava açma süresi bulunmaması doğrudur; ancak dosyanın içindeki hemen her ara aşama TMK ve HMK süreleriyle çevrilidir. Bu makale, 4787 sayılı Kanunla kurulan aile mahkemeleri önündeki velayet dosyalarında sürelerin nerede kırıldığını ve bunun nasıl önleneceğini ele alır.
Velayette Sürenin İki Ayrı Yüzü
Birinci yüz maddi hukuka aittir: velayet çocuğun üstün yararına bağlı olduğundan, koşullar değiştiğinde her zaman yeniden düzenlenmesi istenebilir; verilen karar kesin hüküm etkisiyle sonraki talepleri kapatmaz. İkinci yüz usule aittir: cevap dilekçesi, delil bildirimi, bilirkişi ve uzman raporlarına itiraz, ara karar gereğinin yerine getirilmesi ve kanun yoluna başvuru için öngörülen süreler kaçırıldığında, esasen haklı olan taraf dahi savunmasını dosyaya taşıyamaz.
Dava Öncesi Kontrol Listesi
- Mevcut velayet düzenlemesinin dayandığı karar ve kesinleşme şerhi temin edildi mi
- Değişiklik iddiasının dayanağı olan yeni olgular tarih sırasıyla listelendi mi
- Çocuğun okul, sağlık ve sosyal çevresine ilişkin belgeler tarihli olarak toplandı mı
- Kişisel ilişkinin fiilen nasıl yürüdüğüne dair kayıtlar hazırlandı mı
- Yurt dışı unsuru varsa çocuğun mutat meskeni yönünden ayrı bir değerlendirme yapıldı mı
Yargılama Sırasında Kaçırılmaması Gereken Anlar
Velayet dosyalarında sosyal inceleme raporu ve pedagog görüşü belirleyici olur. Rapor tebliğ edildiğinde itiraz süresinin geçirilmesi, rapordaki eksik veya hatalı tespitin karara esas alınması sonucunu doğurur. Aynı şekilde idrak çağındaki çocuğun dinlenmesi talebinin zamanında ileri sürülmemesi, sonradan kanun yolunda giderilmesi güç bir eksiklik yaratır. Tanık listesinin süresinde verilmemesi de sık rastlanan bir kayıptır.
Usule Aykırı İşlem Riski Nerede Doğar
Uygulamada en çok karşılaşılan usule aykırılıklar; tebligatın yanlış adrese yapılması, geçici velayet ve kişisel ilişki ara kararının infaz edilebilir açıklıkta kurulmaması ve talep sonucunun net yazılmamasıdır. Ara kararda gün, saat ve teslim yeri belirtilmemişse, karar icra aşamasında uygulanamaz hale gelir ve taraflar arasındaki çatışma büyür.
Karar Sonrası Takip
Karar tebliğ edildiğinde kanun yolu süresi işlemeye başlar; bu sürenin tebliğ tarihinden hesaplanması ve tebligat parçasının kontrol edilmesi gerekir. Kişisel ilişkiye uyulmaması halinde izlenecek yol ile velayetin yeniden değiştirilmesi talebi farklı hukuki araçlardır ve birbirinin yerine kullanılamaz.
Yukarıdaki başlıklar genel bir yol haritası sunar; her ailenin koşulları, çocuğun yaşı ve dosyadaki deliller sonucu değiştirebilir. Adım atmadan önce dosyanın kendi verileri üzerinden bireysel bir hukuki değerlendirme yaptırılması önerilir.