Boşanma veya velayet dosyalarında hazırlanan kişisel ilişki protokolleri, tarafların üzerinde anlaştığı için sorunsuz sayılır; oysa uygulamadaki asıl güçlük protokol imzalandıktan sonra başlar. TMK, HMK ve aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı Kanun çerçevesinde bir protokolün değeri, hâkim tarafından onaylanması ve infaza elverişli biçimde yazılmış olmasıyla ortaya çıkar.
Protokol Tek Başına Bir İlam Değildir
Taraflar arasında imzalanan metin, mahkeme kararına dönüşmediği sürece doğrudan uygulanamaz. Bu nedenle protokolün hâkim onayından geçmesi ve kararın hüküm fıkrasına aktarılması gerekir. Hüküm fıkrasında yer almayan bir düzenlemenin sonradan yerine getirilmesini istemek, çoğu zaman yeni bir dava anlamına gelir.
Görev ve Yer Yetkisi
Aile hukukundan doğan uyuşmazlıklar aile mahkemesinin görev alanındadır; bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yer yönünden yetki, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da son defa birlikte oturdukları yer bakımından değerlendirilir. Velayet ve kişisel ilişkinin değiştirilmesi taleplerinde ise çocuğun fiilen bulunduğu yerin dosyaya yakınlığı pratik önem taşır.
Kararın Yerine Getirilmesi
Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair kararların yerine getirilmesi, klasik icra takibinden farklı bir usule tabidir ve adli destek birimleri eliyle yürütülür. Bu nedenle protokoldeki teslim yeri, saat aralığı ve tatil dönemleri belirsiz yazılmışsa uygulama aşamasında tıkanır.
Metinde Usul Sorunu Yaratan İfadeler
- Taraflar mutabık kaldıkça gibi belirsiz ve şarta bağlı düzenlemeler
- Teslim ve iade saatinin yazılmaması
- Resmî tatil ve okul dönemi için ayrı takvim öngörülmemesi
- Yurt dışına çıkış konusunda hiçbir hüküm bulunmaması
- Nafaka artışının ölçüsüz veya hesaplanamaz biçimde ifade edilmesi
Çocuğun yaşı, okul düzeni ve tarafların yerleşim yerleri protokolün nasıl yazılacağını doğrudan etkiler. Yukarıdaki başlıklar genel bir kontrol listesidir; imzalamadan önce metnin bir hukukçu tarafından uygulanabilirlik yönünden okunması yerinde olur.