Boşanma dosyalarında en çok sonradan pişmanlık doğuran başlık, mal rejiminin tasfiyesinin protokolde nasıl düzenlendiğidir. Protokoldeki tek bir cümle, yıllar sonra açılacak katılma alacağı davasının önünü kapatabilir. TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun ekseninde bu ilişkinin usul boyutu aşağıda incelenmiştir.
Tasfiye Boşanmanın Kendiliğinden Sonucu Değildir
Boşanma kararı verilmiş olması, edinilmiş mallara ilişkin alacağın hesaplandığı anlamına gelmez. Tasfiye ayrı bir talep, çoğu zaman ayrı bir davadır ve boşanma hükmü kesinleşmeden esasa ilişkin karar verilemez. Protokolde yalnızca nafaka ve velayet düzenlenip mal rejimine hiç değinilmemesi, tasfiye hakkının kaybı anlamına gelmez; buna karşılık genel ifadelerle kurulan feragat cümleleri sonradan aleyhe yorumlanabilir.
Görevli Mahkeme ve Yetki Ölçütü
Aile hukukundan doğan davalar aile mahkemesinin görev alanındadır; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetki bakımından boşanma davasına bakan mahkeme ile tasfiye talebine bakacak mahkemenin ilişkisi önem taşır; tasfiye boşanma dosyasıyla birlikte istenebileceği gibi ayrı da açılabilir. Ayrı açıldığında eşlerin durumu ve malvarlığının bulunduğu yer değil, kanunda öngörülen bağlama noktaları esas alınır.
Protokolde Dikkat Edilecek İfadeler
- Hangi malvarlığı kaleminin tasfiye kapsamında olduğu ve hangisinin dışında bırakıldığı açıkça yazılmalıdır.
- Karşılıklı feragat kurulacaksa bunun mal rejimini kapsayıp kapsamadığı tereddütsüz belirtilmelidir.
- Devri kararlaştırılan taşınmaz ve araçlarda devir takvimi ile masrafın kime ait olduğu düzenlenmelidir.
- Banka hesapları, şirket payları ve bireysel emeklilik birikimleri ayrı kalem olarak sayılmalıdır.
- Borçların paylaşımı, alacak kalemlerinden bağımsız biçimde yazılmalıdır.
Usule Aykırı İşlem ve Harç Sorunu
Tasfiye talebi, miktarı belirlenebilir bir alacak talebidir; harç ve talep sonucu bununla uyumlu olmalıdır. Talebin belirsizliği, ıslah ihtiyacı doğurur ve karşı tarafa zamanaşımı savunması için zemin hazırlar. Diğer yaygın kusur, anlaşmalı boşanma protokolünün duruşmada okunup imzalanmadan hükme esas alınmasıdır; taraf iradesinin hâkim önünde açıklanmaması hükmü sakatlayabilir.
Delil Dosyasını Erken Kurmak
Tapu, araç tescil, banka ve sosyal güvenlik kayıtları evlilik tarihi ile boşanma davasının açıldığı tarih aralığını kapsayacak şekilde istenmelidir. Malın kişisel mal olduğu savunması ileri sürülecekse, edinme kaynağının belgesi baştan hazırlanmalıdır. Değer tespiti gereken kalemlerde bilirkişi incelemesi talebinin zamanı, yargılamanın uzunluğunu doğrudan etkiler.
Yukarıdakiler bilgilendirme amaçlı genel açıklamalardır. Eşlerin malvarlığı yapısı ve protokolün metni değiştikçe sonuç da değişir; imza atmadan önce protokolün hukuki denetimden geçirilmesi önerilir.