Boşanma dosyalarında tarafların en çok emek harcadığı alan delil toplamaktır. Ancak bir delilin dosyaya girmesi, onun hükme esas alınacağı anlamına gelmez. Nasıl elde edildiği ve hangi aşamada sunulduğu, içeriği kadar belirleyicidir.
Görevli Mahkeme ve Yetki
Boşanma ve buna bağlı talepler 4787 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi kurulmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Yetki bakımından Türk Medeni Kanunu, eşlerden birinin yerleşim yeri ile davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesini yetkili kılmıştır. Bu iki seçenek dışındaki bir yerde açılan dava, karşı tarafın süresinde ileri süreceği itirazla başka mahkemeye gönderilir.
Boşanmaya Özgü İspat Kuralları
Türk Medeni Kanunu, boşanma yargılamasında genel ispat kurallarından ayrılan bir düzen öngörür. Hâkim, tarafların bu konudaki her türlü delilini serbestçe takdir eder; taraf ikrarı hâkimi bağlamaz ve bu davalarda yemin teklif edilemez. Bu nedenle karşı tarafın kabul beyanına dayanarak delil sunmaktan vazgeçmek, ispat yükünü boşa düşüren bir tercihtir.
Hukuka Aykırı Delilin Akıbeti
Hukuk Muhakemeleri Kanunu, hukuka aykırı olarak elde edilmiş delillerin mahkemece dikkate alınamayacağını açıkça düzenlemiştir. Eşin telefonuna izinsiz erişerek elde edilen kayıtlar, gizlice yerleştirilen cihazlarla yapılan kayıtlar veya üçüncü kişilerin haberleşme içeriği bu kapsamda tartışılır. Böyle bir delil yalnızca dosyaya alınmamakla kalmaz; elde ediliş biçimi ayrıca hukuki sorumluluk doğurabilir. Buna karşılık ortak yaşam alanında tarafın kendi bilgisi dahilinde bulunan belge ve kayıtlar farklı değerlendirilir.
Delilin Zamanında Sunulması
- Deliller kural olarak dilekçeler aşamasında bildirilir; sonradan sunum yasağı işler.
- Elde bulunmayan belgeler için mahkemeden müzekkere talep edilmelidir.
- Tanık listesi ve tanıkların hangi vakıayı ispatlayacağı ayrı ayrı gösterilmelidir.
- Kesin süre verilen hallerde sürenin kaçırılması, o delilden vazgeçilmiş sayılma sonucunu doğurur.
Çocuğa İlişkin Taleplerin Farkı
Velayet ve kişisel ilişki taleplerinde hâkim, tarafların iddialarıyla bağlı kalmaksızın çocuğun üstün yararını gözetir ve kendiliğinden araştırma yapabilir. Bu alanda sunulan delillerin ispat gücü, çocuğun günlük yaşam düzenini gösteren somut kayıtlarla artar.
Aile dosyaları kişisel ayrıntılara dayandığından buradaki genel anlatım her duruma birebir uymaz. Delil toplamaya başlamadan önce yöntemin hukuka uygunluğunu bir hukukçuyla değerlendirmeniz, hem dosyanızı hem de kendinizi korur.