Velayetin belirlenmesi, değiştirilmesi veya kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi talepleri, boşanma davasından bağımsız olarak da her zaman gündeme gelebilir. Bu dosyalarda belirleyici olan, ölçü olarak çocuğun üstün yararının kabul edilmesi ve talebin doğru mahkemede, doğru anda ileri sürülmesidir. Usule aykırı işlem, çoğu zaman çocuğun fiilî durumunun uzun süre değişmeden kalmasıyla sonuçlanır.
Görev ve Yetki: Çocuğun Bulunduğu Yer
Velayet uyuşmazlıkları 4787 sayılı Kanun kapsamında aile mahkemesinin görev alanındadır. Boşanma davası derdestse velayet o dava içinde karara bağlanır; boşanmadan sonra açılan velayetin değiştirilmesi davalarında ise çocuğun yerleşim yeri mahkemesi ön plana çıkar. Uygulamada çocuğun fiilen yaşadığı yer ile nüfusta kayıtlı adres farklı olabilir; bu ayrım okul kaydı, sağlık kuruluşu kayıtları ve gündelik bakımın kimin tarafından yürütüldüğüne ilişkin belgelerle ortaya konur.
Süre Yoktur, Ancak Zamanlama Vardır
Velayetin değiştirilmesi talebi hak düşürücü bir süreye bağlı değildir; koşullar değiştiği sürece her zaman ileri sürülebilir. Buna karşılık zamanlama sonucu doğrudan etkiler:
- Değişiklik talebinin dayanağı, kararın verilmesinden sonra ortaya çıkan yeni bir olgu olmalıdır; eski dosyada tartışılmış vakıaların tekrarı sonuç doğurmaz.
- Fiilî durumun uzun süre sürdürülmesi, çocuğun alıştığı düzenin korunması yönünde değerlendirilebilir; bu nedenle gecikme aleyhe işleyebilir.
- Acil hâllerde geçici velayet veya geçici kişisel ilişki düzenlemesi için ihtiyati tedbir talep edilmelidir; bu talep dilekçede ayrıca ve gerekçeli biçimde yer almalıdır.
Çocuğun Dinlenilmesi ve Uzman İncelemesi
Aile mahkemelerinde pedagog, psikolog ve sosyal çalışmacıdan oluşan uzmanlardan görüş alınması olağan bir usul adımıdır. İdrak çağındaki çocuğun dinlenilmesi, kararın sağlıklı kurulması bakımından önem taşır ve bu talebin duruşmada tutanağa geçirilmesi gerekir. Sosyal inceleme raporuna itiraz edilecekse, itirazın rapordaki hangi tespite ve hangi somut veriye yöneldiği açıkça yazılmalıdır; genel nitelikli itirazlar rapora karşı sonuç doğurmaz.
Kararın İcrası: Artık İcra Dairesi Değil
Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kurulmasına dair ilamların yerine getirilmesi, icra takibi usulünden çıkarılarak adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerine bağlanmıştır. Bu nedenle kararın uygulanması için icra dairesine yapılan başvurular sonuçsuz kalır. Teslim işlemine uyulmaması hâlinde öngörülen yaptırımlar ile velayetin değiştirilmesi talebi arasındaki ilişki de ayrıca değerlendirilmelidir. Yurt dışı unsurlu dosyalarda çocuk kaçırma konusundaki uluslararası düzenlemeler devreye girer ve başvuru merkezî makam üzerinden yürütülür.
Kapanış
Velayet dosyalarında ölçü çocuğun yararıdır; bu ölçü ise dosyaya somut ve tarihli belgelerle yansıtılmadığında soyut kalır. Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve niteliğindedir. Çocuğun yaşı, alışkanlıkları ve tarafların yaşam koşulları sonucu değiştirebileceğinden, talebinizi bir avukatla birlikte kurgulamanız yerinde olacaktır.