Velayet konusunda sıkça duyulan bir yanlış bilgi, talebin belirli bir süre içinde ileri sürülmemesi hâlinde hakkın tümüyle kaybedileceğidir. Oysa TMK'nın velayete ilişkin düzenlemesi, çocuğun üstün yararını sürekli gözetilen bir ölçüt olarak kabul eder ve koşulların değişmesi hâlinde velayetin yeniden düzenlenmesi istenebilir. Buna karşılık dosya içindeki usuli süreler, özellikle kanun yolu süreleri kesindir. Bu rehber, iki kavramın karıştırılmasından doğan kayıpları ele alır.
Velayetin Değiştirilmesi Talebinde Zaman
Velayetin değiştirilmesi talebi, koşulların esaslı biçimde değişmesine dayanır. Bu değişikliğin ne zaman gerçekleştiği, dilekçenin merkezinde yer alır: velayeti elinde bulunduran ebeveynin şehir değiştirmesi, çocuğun eğitim düzeninin bozulması, sağlık ihtiyaçlarının karşılanmaması gibi durumlar tarihleriyle birlikte anlatılmalıdır. Talep süreye bağlı olmasa da, olayın üzerinden uzun zaman geçmesi iddianın ciddiyetine ilişkin bir değerlendirme doğurabilir. Bu nedenle beklemek, hukuken hak kaybı olmasa da fiilen dezavantaj yaratır.
Dosyadaki Kesin Süreler
- HMK uyarınca dava dilekçesine cevap ve delil bildirme süreleri
- Ön inceleme aşamasında iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağının başladığı an
- Uzman ve sosyal inceleme raporuna itiraz için verilen kesin süre
- Karara karşı kanun yoluna başvuru süresi
- Geçici hukuki koruma taleplerine ilişkin itiraz süreleri
Bu sürelerin kaçırılması, esasen haklı bir talebin dahi incelenememesine yol açabilir. Aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı düzenleme çerçevesinde görevli mahkemenin doğru belirlenmesi de aynı ölçüde önemlidir.
Tebligat Gecikmesinin Aile Dosyalarına Özgü Riski
Ayrılık sonrası taraflardan birinin adresi çoğunlukla değişmiştir. Davetiyenin eski konut adresine gönderilmesi, duruşmanın yokluğunda görülmesine ve kararın geç öğrenilmesine yol açar. Şiddet veya rahatsız edilme riski nedeniyle adresin gizlenmesi talep edilmişse, bu talebin dosyaya usulünce girmesi gerekir; aksi hâlde tebligat başka bir adrese çıkarılır. Kişisel ilişki kararlarında teslim ve iade saatlerinin yazılı bildirimi de aynı adres kaydı üzerinden yürütüldüğünden, güncelleme iki yönlü fayda sağlar.
Çocuğun Yararını Belgeye Dönüştürmek
Velayet dosyalarında iddia, duygusal anlatımla değil izlenebilir kayıtlarla güçlenir. Okul devam çizelgeleri, veli görüşme kayıtları, sağlık raporları, kişisel ilişkinin fiilen nasıl yürüdüğünü gösteren mesajlaşmalar ve teslim tutanakları bu kapsamdadır. Sosyal inceleme raporu talebinin zamanında yapılması ve rapordaki eksikliklere süresinde itiraz edilmesi, dosyanın en belirleyici aşamalarından biridir.
Bu bilgiler genel niteliktedir. Çocuğun yaşı, mevcut karar ve tarafların durumu sonucu doğrudan etkilediğinden, talebin dosya özelinde bir hukukçuyla birlikte kurgulanması yararlı olur.