Miras bırakanın ölümüyle mirasçılar arasında kurulan elbirliği mülkiyeti, tarafların anlaşamaması hâlinde uzun süreli bir belirsizliğe dönüşür. TMK ve HMK çerçevesinde bu belirsizliği sona erdirmek için birden fazla dava türü bulunur ve bunlardan hangisinin açılacağı, dosyanın kaderini belirler. Yanlış dava türüyle başlayan süreç, yıllar sonra baştan kurulmak zorunda kalır.
Birbirine Karıştırılan Üç Dava
Mirasçılar arasındaki uyuşmazlıklarda en sık karıştırılan davalar şunlardır: ortaklığın giderilmesi, mirasın taksimi ve terekeye ilişkin tespit talepleri. Ortaklığın giderilmesi taşınmazın satış veya aynen taksim yoluyla paylaştırılmasını hedeflerken, taksim davası terekenin bütünü üzerinden bir paylaşım kurar. Terekenin tespiti ise henüz paylaşım değil, mevcudun belirlenmesi amacı taşır. Bir mirasçının asıl talebi mal kaçırıldığının ortaya konulmasıysa, bu talep paylaşım davasının içinde çözülmez; muris muvazaası veya tenkis gibi ayrı bir dava gerekir.
Zorunlu Dava Arkadaşlığı
Miras ortaklığından doğan davalarda kural olarak tüm mirasçıların davada yer alması gerekir. Bir mirasçının davaya dâhil edilmemesi, dosyanın uzun süre taraf teşkili aşamasında beklemesine neden olur. Yurt dışında yaşayan veya adresi bilinmeyen mirasçılar varsa, tebligat planı baştan yapılmalıdır. Mirasçılık belgesindeki hata veya eksiklik de aynı sonucu doğurduğundan, dava öncesi belgenin güncelliği kontrol edilmelidir.
Hangi Mahkeme, Hangi Yer
- Ortaklığın giderilmesi taleplerinde sulh hukuk mahkemesi görevlidir
- Taşınmazlara ilişkin taleplerde taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir
- Terekeye ilişkin bazı işlemlerde son yerleşim yeri mahkemesi belirleyicidir
- Muvazaa ve tenkis talepleri farklı görev kurallarına tabidir
- Aynı dosyada birden çok talep varsa ayrılma ihtimali önceden düşünülmelidir
Paylaşımdan Önce Yapılacak Hazırlık
Terekeye dâhil malların envanteri çıkarılmadan açılan dava, süreç içinde sürekli genişler. Tapu kayıtları, banka hesapları, araç kayıtları, şirket payları ve varsa alacak-borç durumu bir tabloya işlenmelidir. Mirasçılardan birinin miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler varsa, bunların denkleştirmeye tabi olup olmadığı ayrıca değerlendirilir. Bu hazırlık yapılmadan sunulan talep, karşı tarafın itirazlarıyla sürekli şekil değiştirir.
Anlaşma İhtimalini Açık Tutmak
Mirasçılar arasındaki dosyalarda satış yoluyla paylaşım, çoğu zaman herkes için değer kaybı anlamına gelir. Bu nedenle dava sürerken de anlaşma seçeneği masada tutulmalı; payların birbirine devri, bedel farkının ödenmesi veya bazı malların belirli mirasçılara özgülenmesi gibi çözümler yazılı hâle getirilmelidir. Böyle bir metnin tapu ve banka işlemlerinde kullanılabilecek açıklıkta olması şarttır.
Miras dosyaları kişiye ve tereke içeriğine göre farklılaşır; buradaki bilgiler genel yönlendirme amacı taşır. Hangi davayı hangi sırayla açacağınıza karar vermeden önce dosyanızı ayrıntılı biçimde inceletmeniz yerinde olur.