Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, mirasçıların mahfuz payını zedelemişse tenkis gündeme gelir. Bu talep, tereke üzerindeki ortaklığın giderilmesi sürecinden bağımsız işler ve kendine özgü bir süre rejimine tabidir. TMK ve HMK çerçevesinde bu yazı, iki sürecin nasıl ayrıştırılacağını ve hangi belgenin hangi iddiayı taşıdığını konu edinir.
Talebin zamana bağlı yüzü
Tenkis talebi süresiz değildir. Saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren işleyen bir yıllık süre ile, mirasın açılmasından itibaren işleyen daha uzun bir üst süre birlikte gözetilir. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; yani karşı taraf ileri sürmese dahi mahkemece dikkate alınır. Bu nedenle öğrenme tarihini gösteren belge — banka yazısı, tapu kaydı örneği, veraset ilamı tarihi — dosyanın en başında yer almalıdır.
Terekeyi görünür kılan belgeler
- Miras bırakanın tapu, araç ve şirket pay kayıtlarına ilişkin sorgu sonuçları
- Ölüm tarihinden geriye doğru banka hesap hareketleri
- Varsa vasiyetname ve açılmasına ilişkin tutanak
- Sağlık kayıtları; ehliyet tartışması gündeme gelecekse kritik önemdedir
Muvazaa iddiası ile tenkis talebinin ayrımı
Uygulamada bu iki talep sık karıştırılır. Muris muvazaası iddiasında, görünürdeki işlemin taraflarca gerçekte istenmediği; tenkis talebinde ise işlemin gerçek fakat saklı payı aşan nitelikte olduğu ileri sürülür. İddiaların dayanağı ve sonucu farklı olduğundan dilekçede ayrı başlıklar altında, kademeli olarak yazılmaları gerekir. Aynı olguyu iki gerekçeyle aynı paragrafta anlatmak, delil tartışmasını zayıflatır.
Ortaklığın giderilmesiyle ilişki
- Terekedeki taşınmaz üzerinde önce elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi gerekip gerekmediği belirlenir.
- Tenkis tartışması sürerken satış yapılması ihtimaline karşı, tapu kaydına şerh talepleri değerlendirilir.
- Mirasçılar arasında yapılmış bir paylaşım sözleşmesi varsa, şekil koşullarına uygunluğu incelenir.
- Denkleştirme talebi de gündeme gelecekse, hangi kazandırmanın hangi kaleme gireceği tablolaştırılır.
Öne çıkan risk
Dosyanın en kırılgan noktası, tereke unsurlarının ölüm tarihindeki değeriyle mi güncel değeriyle mi hesaplanacağı tartışmasıdır. Bu nedenle değerleme talebinin dilekçede açıkça istenmesi gerekir.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar. Mirasa ilişkin dosyalarda tarihler ve mirasçı sıfatı sonucu doğrudan belirlediğinden, adım atmadan önce kayıtlar üzerinden hukuki değerlendirme yapılması gerekir.