Tenkis, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü ile saklı paylı mirasçıların korunan hakkı arasındaki dengeyi kuran bir taleptir. Dosyanın başarısı büyük ölçüde iki teknik tercihte düğümlenir: talebin hangi dava türüyle ileri sürüleceği ve terekenin nasıl hesaplanabilir hale getirileceği. TMK'nın miras hükümleri ile HMK'nın usul kuralları bu iki başlıkta birlikte okunmalıdır.
Talebin Yapısı: Belirsiz Alacak mı, Kısmi Talep mi
Tenkis taleplerinde tereke değerinin dava açılırken tam olarak bilinememesi olağandır. Bu durumda talebin belirsiz alacak biçiminde mi yoksa kısmi olarak mı ileri sürüleceği, ıslah ihtiyacını ve faiz başlangıcını doğrudan etkiler. Yanlış tercih, esasa ilişkin hakkı ortadan kaldırmasa da sonradan yapılacak artırımın süre bakımından tartışmalı hale gelmesine yol açabilir.
Terekenin Fotoğrafını Çekmek
Hesabın kurulabilmesi için mirasbırakanın ölüm anındaki malvarlığının yanında, sağlığında yaptığı kazandırmaların da ortaya konması gerekir. Tapu kayıtları, banka hesap ve kiralık kasa bilgileri, şirket pay defteri kayıtları, araç tescil bilgileri ve varsa vergi beyanları toplanmalıdır. Devirlerin bedelli mi bedelsiz mi olduğu, tenkise tabi olup olmadığı tartışmasının çekirdeğini oluşturur.
Bağış Görünümlü Devirlerin Ortaya Çıkarılması
Satış olarak gösterilen ancak gerçekte karşılıksız yapılan devirler, tenkis dosyalarının en çok emek isteyen kısmıdır. Devir tarihine yakın para hareketinin bulunmaması, devralanın o tarihteki ödeme gücü, taşınmazın devirden sonra kimin kullanımında kaldığı ve emlak vergisi ödemelerinin kim tarafından yapıldığı birlikte değerlendirilmelidir. Bu bulgular tek başına değil, birbirini destekleyen bir küme halinde sunulduğunda anlam kazanır.
Süre Riskini Yöneten Tarih Çizelgesi
Tenkis talebi, mirasçının saklı payına el atıldığını öğrendiği ana bağlı bir süreye ve mirasın açılmasından itibaren işleyen daha uzun bir süreye tabidir. Bu nedenle veraset belgesinin alındığı tarih, vasiyetnamenin açılıp okunduğu tarih, tapu kayıtlarının ilk kez sorgulandığı tarih ve mirasçılara yapılan bildirimler tek bir çizelgede tutulmalıdır. Öğrenme anını gösteren belge dosyada yoksa, sürenin geçtiği savunmasına karşı verilecek cevap zayıf kalır.
Diğer Mirasçıların Konumu
Tenkis talebi çoğu zaman tek başına yürümez; mirasçılar arasında paylaşım, ecrimisil ya da muris muvazaası iddiaları da gündeme gelir. Hangi talebin öncelikle ileri sürüleceği, delil toplama sırasını ve masraf yükünü değiştirir. Bu nedenle taleplerin birbiriyle çelişmeyecek biçimde sıralanması, dosyanın en başında karara bağlanmalıdır.
Buradaki açıklamalar bilgilendirme amaçlıdır. Mirasbırakanın tasarrufları, mirasçı sayısı ve kazandırmaların niteliği hesabı bütünüyle değiştirebileceğinden, kendi dosyanız bakımından ayrıntılı bir hukuki inceleme yaptırmanız gerekir.